Profesyonel Yönetim, Güçlü Kooperatif:

Bir kooperatifin sürdürülebilir başarıya ulaşması, iyi bir fikrin ötesinde nitelikli insan kaynağına bağlıdır. Bakanlık bu gerçeği göz önünde bulundurarak, kadın kooperatiflerine lisans mezunu personel istihdamı için ciddi bir hibe desteği sunuyor. Tek personel için 420.000 TL, iki personel için toplam 840.000 TL’ye kadar destek sağlanabilecek.

Program, kadın kooperatiflerimize önemli bir pozitif ayrımcılık getiriyor. İllerin sosyo-ekonomik gelişmişlik düzeyine göre destek oranı %50 ila %75 arasında değişirken, ortaklarının en az %90’ı kadın olan kooperatifler Türkiye’nin her yerinde %75 destek oranından yararlanabiliyor.

Başvuru Öncesi Bilinmesi Gereken Kritik Kurallar

• Destek, sadece yeni istihdam için geçerlidir. Mevcut çalışanlar kapsam dışıdır. Ayrıca yönetim ve denetim kurulu üyelerinin birinci ve ikinci derece kan veya kayın hısımlarının istihdamı destek kapsamına girmemektedir.
• Kooperatif, personelin maaş ve SGK primlerini bir yıl boyunca kendi imkanlarıyla öder. Yıl sonunda harcamalar toplu olarak hibe desteği şeklinde geri ödenir.
• Ödeme aşamasında kooperatifin vergi veya SGK borcunun bulunmaması gerekmektedir. Borç varsa önce mahsup edilir, kalan tutar kooperatifin hesabına yatırılır.

Başvurular, kooperatif merkezinin bulunduğu Ticaret İl Müdürlüğü’ne 15 Mayıs 2026 mesai bitimine kadar şahsen veya posta yoluyla yapılabilecektir. Projenin, kooperatifin faaliyet alanına uygun, sürdürülebilir, piyasa araştırmasına dayalı ve istihdama katkı sağlayacak nitelikte olması aranmaktadır.

Günümüz rekabet şartlarında kooperatiflerin dijitalleşen ve globalleşen ekonomide ayakta kalabilmesi, ancak nitelikli insan kaynağıyla mümkündür. Bu destek, özellikle kadın kooperatiflerimizin yönetim kapasitesini artırmak ve yerel kalkınmaya katkı sağlamak adına önemli bir fırsattır.

Kooperatiflerimizin bu destekten yararlanabilmesi için başvuru sürecini dikkatle takip etmeleri ve 15 Mayıs 2026 mesai bitimine kadar başvurularını tamamlamaları büyük önem taşımaktadır.

Bilgi ve başvuru için: Ticaret Bakanlığı resmi sitesi: https://ticaret.gov.tr/kooperatifcilik/koop-des E-posta: koopdes@ticaret.gov.tr

Hangisi sizin fikrinize hizmet etsin istersiniz?

…

Ne zaman genç bir meslektaşımla eğitim üzerine söyleşsem…

Ya da ne zaman şimdi olduğu gibi öğretmen, öğretmene şiddet, okulda şiddet gibi akıl almaz olağanüstülükler gündeme gelse…

Aklım hemen ‘Bildiğin en iyi öğretmen kim?’ sorusuna kayıyor. Bu soruya benim bir değil, onlarca yanıtım olsa da ve her gün yeni yanıtlar eklense de belleğime, yine de bu soru beraberinde hep çok özel bir biyografiyi sürükleyip getiriyor; Sıdıka Avar’ın gerçek hikâyesini:

1957 güzü…

İktidarda o dönemde ‘Beşinci Menderes Hükûmeti’ olarak adlandırılan hükumet var. Okulların açılma zamanı…

Ve dönemin en tanınmış gazetecilerinden Hikmet Feridun Es, dönemin yok satan mecmuasına, ‘Hayat Dergisi’ne öğretmen Sıdıka Avar’ın hikâyesini yazıyor.

Deneyimli gazeteci, 1957’nin Türkiye’sinde geçerli sosyo-kültürel gereksinimleri göz önünde bulundurarak eğitimciler için bir rol-model öneriyor aslında. Bunu, tam da okulların açıldığı günlere denk getiriyor ki Anadolu’nun dört bir yanına dağılacak öğretmenler, nasıl bir ‘misyon’ omuzladıklarını anımsasınlar ve gereğini yapsınlar:

Hayat’ta yayımlanan ve okuyanları 25 yıl önceye, Ata’nın hayatta olduğu günlere götüren o yazı aynen şöyledir:

“Yıllar önce…

İzmir Kadınlar Hapishanesindeki mahkûm kadınlara akşam dersleri verilmesi kararlaştırılmıştı. Bir gün İzmir Milli Eğitim Müdürünün odasına zayıf, ufak-tefek bir genç kız girdi:

-Ben bu dersleri memnuniyetle kabul ederim, efendim.

dedi.
Müdür şaşırmıştı. Karşısındaki genç kız, öğretmen okulundan yeni çıkmış, üstelik son derece de hassas mizaçlı bir insana benziyordu. Müdür, hapishanedeki tipleri gözünün önüne getirdi. Olacak şey değildi...

Lakin düşüncesini belli etmedi.

-Peki, hoca hanım, bu işle meşgul olacağım

dedi.

İki hafta geçmeden, genç kız, soğuk ışıklar altındaki hapishane koğuşunda akşam derslerine başlamıştı. İşi bittikten sonra ince pardösüsünün yakasını kaldırıyor, süngülü nöbetçilerin, zincirli kapıların arasından geçerek sokağa çıkıyor ve hızlı adımlarla evine koşuyordu.

Hapishane müdürü de Milli Eğitim Müdürü gibi hayretler içinde idi.

O kavgacı, o geçimsiz mahkumlar, genç öğretmeni hem sevmeye hem saymaya başlamışlardı. Kadınlar hapishanesinde ilk defa böyle bir hava esiyordu. Fakat işinde inanılmaz bir başarı gösteren kız, bir süre sonra acayip bir suçla adliyeye götürüldü.

Hakkındaki suçlama: Misyonerlik...

Çoğu isimsiz ihbarlarla gittikçe kabaran dosyalar hep aynı kişiden, bir misyoner öğretmenden  bahsediyordu. Neler neler yapmamıştı ki…

Kadınlar hapishanesi derken Kinder Garten Teşkilatında çalışmalar, çocuklara iyi insan olmak etrafında birtakım telkinler…

Bütün bunlar misyonerlik denilen şeyden başka ne idi?

★★

İş o kadar dallanıp budaklandı ki Ankara'ya kadar intikal etti ve onca mühim işi arasında Atatürk de bu meseleyi merak etti.

-Bana misyoner öğretmenin dosyasını getiriniz.

dedi. Bütün bir gece o dosyayı inceledikten sonra, hemen ertesi gün öğretmen Sıdıka Avar'ı yanına çağırttı. Genç öğretmen Atatürk'ün karşısına çıktığı vakit bir yaprak gibi titriyordu. Atatürk, bu ufak tefek kıza hayretle baktı.

-Misyoner öğretmen sensin, öyle mi?

diye sordu. Avar şaşırmıştı.

-Efendim, ben öğretmen Avar’ım…

diye fısıldadı.

Atatürk, o zaman genç öğretmene doğru parmağını uzatarak yüksek sesle şunları söyledi:

- Hayır, sen misyoner Avar'sın ve bana senin gibi misyonerler lazım!

Bu sözünden sonra da Atatürk fikirlerini bir ideal çerçevesi içerisine oturttu:

‘Bir toplum, her şeyden evvel aile müessesesi yoluyla, bilhassa da kadın yoluyla kazanılabilirdi. Genç öğretmen Doğuya gidecekti. Oradaki genç kızları, hatta bunların arasında hiç Türkçe bilmeyenleri bile toplayacaktı…

Onları, bu toplumun kültür ve medeniyet potasında yetiştirecekti; sonra bu çocuklar birer ışık huzmesi altında köylere gönderecekti…’

Bu çerçeveyi çizdikten sonra Reisicumhur Gazi Paşa tekrar Sıdıka Avar’a döndü:

-Git, memleketin içine gir, dağ köylerine uzan, orada bizden ışık bekleyen yarının annelerini göreceksin…

Genç öğretmen, içi içine sığmaz bir halde odadan çıktı.

İşte o Avar, yıllarca ve yıllarca doğu illerinde çalıştı. Olgunlaştıktan sonra üstlendiği Kız Enstitüsü Müdürlüğünde inanılmaz işlerle meşgul oldu. Şimdi Elazığ-Tunceli-Bingöl çevrelerindeki halk, bu ufak tefek kadından tıpkı bir kutsal şahsiyetten bahseder gibi bahsediyor. Onun hakkında iki yüze yakın mâni, masal ve yöre çocuklarının dilinde sayısız Avar şarkıları vardır.

O, yol vermez, geçit tanımaz dağlara at sırtında tırmanır, dağ köylerinden, çoğu esmer köy kızlarını toplar, onları kendi ceketine sarıp okuluna götürür…

Avar, Doğuda gerçekten inanılmaz bir isimdir. Bu masal kadının dağların tepesindeki köylere öğrenci toplamak için gittiği zaman köylüler:

- Kızımı da götür Avar öğretmen!

diye atın üzengisine yapışıyorlardı.

Şehre, Avar'ın okuluna gelen kızları siz üç dört yıl sonra görünüz. Ben, gittim ve bir insanı biçimlendirmeye dair en çarpıcı mucizelerden birini işte orada gözlerimle gördüm!” diyordu Hikmet Feridun Es…

★★

‘Görecelik’ (izafiyet, rölativite, bakış açısına göre değişkenlik durumu) dediğimiz şeyin en çarpıcı örneklerinden biri işte tam da bu ‘idealist öğretmen hikâyesinde’ gizlidir:

Birilerinin ‘Cumhuriyet’i böyle kurduk’ diyerek, heyecanla, şevkle okuduğu bu gerçek hikâyeyi, birileri de Cumhuriyet rejiminin kurucusu Atatürk’e duyduğu öfke ve kinin etkisiyle, tamamen farklı anlamlar yükleyerek değerlendirir.

Ama onun bile daha ilerisi var: Dersim Gazetesi adlı network haber portalının 29 Temmuz 2019 tarihli yayımında ‘Sıdıka Avar’ın dağdan kopardığı çiçekler’ başlığı altında ifade edildiği gibi kimileri de Sıdıka Avar’ın yaptığı işi kötü niyetli ve -inanması hakikaten güç ama- sömürgeci bir çalışma olarak değerlendirebiliyor. Doğan Munzuroğlu imzasıyla yayımlanan o yazıda deniyor ki:

‘(…) Avar, Atatürk’ün emri ile bölgeye gönderilmiş misyoner öğretmendir. Türk Misyoner öğretmen kavramı bizzat kendisinin kullandığı bir sıfattır. Avar, özel bir örnektir. Benimsediği ideoloji uğruna göze alamayacağı zorluk yok gibidir. Bu ideoloji onu adeta kör etmiştir. İdeali uğruna her türlü zorluğu göze almaktadır. ‘Cahil ve yobaz’ halka modern yaşamı götürecektir. Ama bunu neden Türklük ruhu ile götüreceğini sorgulamaz. Kürt çocuklarını neden Türkleştirmek gerektiğini hiç sorgulamaz. (…) Avar’ın mensubu olduğu tekçi Kemalist paradigma bütün öteki fikirlerin üstünü örtmektedir. Onun tarif ettiği modern yaşam bugün sıkça duyduğumuz tek dil, tek millet düsturudur.’

?!?

Şimdi ne diyelim biz buna?

‘Hiçbir iyilik cezasız kalmaz’ deyip içlenelim mi, yoksa ‘Vay canına, bizim etle tırnak gibi iç içe olduğumuz Kürt kardeşlerimizin soyuna böyle kast edilmiş demek ki’ deyip tarihimizin en çarpıcı aydınlanma masalına hınçlanalım mı?

Ne yapalım?

★★

Tıpkı Türk-Kürt birlikte söylediğimiz o güzel türkümüzdeki gibi: ‘İyinin de kötünün de hudutları yoğ’imiş’…

Bizim dünyamızda elbette.

Ama her yerde de öyle değildir zahar!

Eren, abdal, derviş, misyoner…

Bunlar her çağda, her medeniyette, farklı ideoloji ve idealler içerisinde karşımıza çıkan ‘önemli sosyo-kültürel figürler’. Adanmışlığı, kendinden vaz geçmişliği ifade ederler. Toplumu alıp bir yerden başka bir yere taşırlar.

Sizi, bizi, hepimizi değiştirmeye çalışırlar.

Ve göreceli olarak tabii, tıpkı Sıdıka Avar ya da çok daha eski, Ahmed Yesevî’nin talebeleri Horasan Erleri -veya Erenleri- örneğinde olduğu gibi onların yaptıkları şeyi birileri övüp, kutsayıp, içselleştirirken birileri ise tehdit sayıp, yerip aşağılar, eleştirir ve kargışlar. Hangi tarafta doğduysanız siz de yüksek ihtimalle o tarafın fikrini benimsersiniz.

Hayat işte. Ölümüne izafîdir. Bugün de, her yerde…

★★

Şimdi…

Gündeme dönüp bitirelim:

Sizce kapısına x-ray cihazları yerleştirilmiş, önüne ikişer polis dikilmiş, disiplin ve güvenlik yönetmelikleri güncellenmiş, kuralları alabildiğine katılaşmış okullar mı toplumu iyileştirir?

Yoksa içinde Sıdıka Avar’ın izinden giden adanmış, idealist, ülkesine ve milletine aşık misyoner öğretmenlerin kök saldığı okullar mı?

İyi düşünün!

Sadece kendi çocuğunuzun değil, ülkenin de kaderi, sizin vereceğiniz yanıta bağlı; öyle düşünün…

Gerçi kulüpten yapılan açıklama ile resmi şampiyonluk kutlamaları okul saldırıları ve Başkan Ahmet Dal’ın annesinin rahmetli olması nedeni ile ileri bir tarihe ertelendi.

Ancak dün Erzurum’da hayat durdu. Çağımızda yaşanan olumsuzluklar, savaşlar, ölümler ve ekonomik sıkıntılar bir an olsun unutuldu. Her yaştan insan, mavi beyaz renklerin altında toplandı.

AK Parti İl Teşkilatı tarafından kent meydanında kurulan ekranda maçı izleyen taraftarlar, takımın şampiyonluğunu ilan etmesiyle birlikte sevince boğuldu. Fotoğraf karelerine yansıyan bu sevinç gösterileri takıma duyulan sevginin nişanesi gibi...

Özellikle çocuk taraftarlar...

Yüzlerine sürdükleri mavi beyaz renkler, boyunlarına takdıkları Erzurumspor atkısı ile coşkuyu tavan yaptırdılar. Benin dün en çok hoşuma giden iki fotoğraftan biri bu oldu.

Ön planda yer alan çocuklar ve gençler, bariyerlere yaslanarak büyük bir heyecanla tezahürat yapıyor. Yüz ifadeleri incelendiğinde; bağıran, gülümseyen ve ellerini havaya kaldıran kalabalık, saf bir sevinç ve aidiyet duygusunu gösteriyor. Özellikle ortadaki çocuğun yumruğunu havaya kaldırması ve yüzündeki güçlü ifade, zaferin yarattığı adrenalin ve gururun simgesi gibi.

Diğer bir fotoğraf ise; Bodrum maçı sonrası kameralar karşısına geçen  Teknik Direktör Serkan Özbalta’nın basın toplantısı esnasında çekilen bir kare. Toplantıyı basan Erzurumsporlu futbolcular, “ hoca istifa” sıloganları eşliğinde ellerindeki su dolu şişeler ile ortalığı şenlendiriyorlar. Teknik patron da futbolculara katılınca ortaya bu muhteşem kare çıkıyor.

Ligin başında gidişatı beğenmeyen bazı basın mensupları ve taraftarların, hocayı istifaya davet ederek yönetime baskı yapmasını unutmayan mavi beyazlı ekip, şampiyonluk sonrası o günleri hatırlatırcasına birilerine gönderme yapmış.

Ne diyelim, hakları..

“28 Aralık 1967 günü Hilmi Nalbantoğlu başkanlığında bir araya gelen Avni Özden, Mehmet Kemal Özgör, Muhittin Ketecioğlu, Zekai Önalan, Türker Dalkılıç, Muammer Özkavcı, Zühtü Akbaba, İrfan Çelik ve İrfan Pasin, "Erzurumspor" adı altında profesyonel bir takımın oluşumunu başlatmak üzere teşebbüse geçerler. 29 Ocak 1968 tarihinde Erzurumspor Kulübünün kuruluşu notere tasdik ettirilir. Profesyonel Futbol Şubesini kurmak için Raci Karakaş ve Sadi Göncüoğlu da bu oluşuma katılırlar.

Erzurumspor'u kuran mütevelli heyeti ildeki amatör spor kulüpleri ile temasa geçerek, birkaç kulübün birleşip "Erzurumspor" adı altında faaliyetlerini sürdürmelerini teklif ederler. Ancak, bu teklife sadece Aziziye Gençlik Spor Kulübü olumlu yanıt verir. Ve kulübün adı 11 Şubat 1968 tarihinde yapılan genel kurul toplantısı ile "Erzurumspor" olarak değiştirilir.

Kuruluşu takip eden ilk kongrede (14 Şubat 1968) Erzurumspor'un başkanlığına Hilmi Nalbantoğlu seçilir. O yıl Beden Terbiyesi Genel Müdürlüğü'ne müracaat edilerek, 1968–69 sezonunda Türkiye liglerine alınmaları istenilir; fakat olumsuz yanıt alırlar. O yıl özel maçlar yaparak faaliyetini sürdüren Erzurumspor'da genel kurulla başkanlığa Ali Sırrı Kuşkay getirilir.

Süleyman Demirel’in eli!

Yönetim Kurulunun gayretleri ve zamanın Başbakan'ı Süleyman Demirel'in arzusu üzerine Erzurumspor, 1969–70 sezonunda Türkiye Profesyonel Ligi'ne adımını atar. Bu adımda Ali Sırrı Kuşkay’ın AP’deki etkisi büyük olur. Erzurumspor, profesyonel ligde ilk kez 21 kulübün katıldığı 3. Lig Kırmızı Grup'ta mücadele eder. Topladığı 43 puanla ligi 11. sırada bitirir.

Erzurumspor'un ilk profesyonel takımını Selahattin Ünlü çalıştırmış.

Takım kadrosu: Necati Yankılar, Fikret Duran, Fuat Sucu, Ercan Güngör, Nazif Tan, Lütfü Tufan, Nevruz Korkut, Nihat Kaya, Edip Budak, Erkan Şengöz, İbrahim Şengöz, İbrahim Gümüş, Sinan Özmen, Hasan Sargın, Ersin Kayaalp, Yaşar Altun, Turan Eğriçayır ve Ekrem Kezik adlı futbolculardan oluştu.

Erzurumspor tarihinin altın sayfası gibi!

Üç sezon 3. ligde mücadele eden Erzurumspor, 1972–73 sezonuna fırtına gibi girmiş. Hazırlık maçlarında Didi'nin çalıştırdığı Fenerbahçe'yi 3-0 yenmiş. Turgut Kafkas'ın teknik patronluğunda, 3. Lig Yeşil Grupta oynadığı 24 maçta 17 galibiyet, 7 beraberlik alırken, namağlup şampiyon olarak o yıl dünyada Portekiz'in Benfica takımı ile birlikte hem tarihe geçti, hem de ikinci lige çıktı. Takımın en golcü isimleri İspirli Memduh Pehlivan ve Ahmet Furkan Öztürk toplam 70 gol atmıştır.

1973–74 sezonunda yeniden 3. lige düşen Erzurumspor, 1978–79 sezonunda tekrar 2. lige çıkar. Uzun yıllar bu ligde mücadele eden Erzurumspor, 1997–98 sezonunda önce 2. Lig 4. Grubu lider olarak tamamlar. Ardından play-off mücadelesinde grubu açık ara birinci olarak önde bitirip, 1. lige çıkar. Türkiye 1. Ligi'nde üç sezon kalmayı başaran Erzurumspor, 2000–2001 sezonunda ligi 17. sırada tamamlayarak tekrar ikinci lige düşer. 2002-2003 sezonunda şimdiki adı 1. Lig olan 2. Lig A Kategorisi'nden düşen kulüp 2009-2010 sezonunda TFF 2. Lig 3. grupta mücadelesine devam ederken mali sıkıntılar yüzünden çıkmadığı iki maç sebebiyle TFF tarafından amatör lige düşürülür.

2012-2013 sezonuna kadar amatör liglerde yer alan Erzurumspor 2011-2012 sezonunda Erzurum 2. Amatör Ligini 3. sırada tamamlayıp bir üst lige çıksa da ertesi sezon fikstüre girmeden ligden çekilerek liglere katılmaz.

Erzurumspor, Dernekler İl Müdürlüğü'nün mahkemeye yaptığı başvuru üzerine 4721 sayılı Türk Medeni Kanununun 87. maddesi uyarınca iki kez üst üste olağan genel kurul toplantısını yapmadığı gerekçe gösterilerek Erzurum Birinci Sulh Hukuk Mahkemesi kararıyla 9 Haziran 2015 tarihinde kapatılır. Hikâyenin devamı Erzurum Büyükşehir Belediyesi Erzurumspor ve ardından Erzurumspor Futbol Kulübü olarak devam edecektir. (Kaynak:https://tr.wikipedia.org/wiki/Erzurumspor)

Güvenlik sorunları ve akran zorbalığı; cana bile kast edilebilen her türlü fiziksel şiddet, hakaret, alay, tehdit, küçümseme gibi sözlü şiddet, dışlama, yok sayma, kişi hakkında dedikodu yayma, arkadaşlık gruplarından dışlama gibi sosyal şiddet, internet ve sosyal medya platformları üzerinden tehdit etme, aşağılayıcı mesajlarla, karalama yapmak gibi siber zorbalıklarla olabilir.

Mağdurlarda korku, panik, tedirginlik, depresyon, ders başarılarında düşüş gibi olumsuz etkilere, okula gitmek istememe gibi sorunlara, güven ve özgüven kaybına yol açan bu şiddet ve güvenlik sorunları mağdurlarda çok ciddi seviyede psikolojik sorunlara sebep olmaktadır.

Bu sebeple, Millî Eğitim Bakanlığı’nın okullarda güvenlik sorunları konusunda veliler, idareciler, öğretmenler ve bütün personel ile konuyu yakın takibe alması, bütün paydaşlar arasında devamlı bir iletişim ve istişare halinin bulunması gerekir.

Okullarda güvenlik elemanlarının olmamasına bağlı olarak hâlihazırda okul içlerinde ve dışlarında yaşanan saldırılara bağlı güvenlik sorunu, öğrenciler, öğretmenler, diğer personel ve idareciler için zihinsel, sosyal, fiziksel, duygusal olarak çok büyük bir tehdit algısına ve kendilerini güvende hissetmemelerine yol açmaktadır.

Günümüzde yaşanan risk faktörleri, kişisel veya grup halinde saldırıları, güven ve özgüven kaybına uğrayan çocukları, okul önlerinde, okul yakınlarında satılan zararlı maddeleri ve satıcıları, çocukları kötü alışkanlıklara yönlendiren etmenleri, içeriden, dışarıdan gelen tehditleri, saldırıları düşününce bütün bu olumsuzlukların öğrencilere, velilere, öğretmenlere, idarecilere nasıl yansıyacağını tahmin etmek zor olmayacaktır.

Okullarda yaşanan güvenlik sorunları, öğrencilerin eğitimlerini, psikolojik ve sosyal gelişimlerini olumsuz etkilediği gibi, okul idarecileri, öğretmenleri ve okul personeli de bu durumdan olumsuz etkilenmekte ve veliler çocukları okuldayken bile çocuklarını güvende hissetmemelerine sebep olmaktadır.

Millî Eğitim Bakanlığı, okullarda, öğrencileri anlayacak, onlarla doğru ilişkiyi kurabilecek eğitimli güvenlik elemanlarını istihdam etmeye ve güvenlik için gerekli bütün teknolojik altyapıyı kurmaya mecburdur.

Bu konular çözülür, okullar güvenli hale getirilirse, hem eğitim ve öğretim kalitesi artacak hem de okullar çocukların, gençlerin huzurla, istekle geleceği güvenilir yuvalar olacaktır. Aksi takdirde önü alınamayacak ve ülkemizin geleceğini de etkileyecek sorunlarla karşı karşıya kalma ihtimali çok yüksektir.

Herkes bilmelidir ki geleceğimiz olan çocuklardan ve çocuklarımızı emanet ettiğimiz öğretmenlerden daha değerli hiç kimse ve hiçbir şey yoktur.

Not: Bu yazı yaklaşık üç sene önce yine bu gazetede yayınlanmış köşe yazımdır. Geldiğimiz noktada bu konuda hiçbir tedbirin alınmamış olmasının ve kaybettiğimiz evlatlarımızın üzüntüsüyle tekrar yayınlamak istedim.

Kasvetin önden geldi, hoş geldin kadim cinnet

Anılar taşınmıyor kurşun gibi ağır

Geceler dinlemez derdimi, sabahlar zaten sağır

İşgalci kara bulutlara mecalim yok, gücüm yetmez

Günlerce dil döksem, bir cümle sözüm geçmez

Sabahları gülümseyerek uyanışlarıma ne oldu

Nerede berrak suyum, kurnalarım lığ doldu

Bacaklarım titriyor, neyin nesi bu yük

Kulağımda bir ses çınlıyor, sabret Allah büyük

Dilim ağzımın içinde büyümüş, başımda bir ağırlık

Geceler ışıl ışıl sabahlar zifiri karanlık

Avucumda hüsranın kırıntıları duruyor

Devriliyor ağaçlar, binalar kuduruyor

Bu caddeler yaban, tekinsiz bu gölgeler

Harap olmuş bütün şehir, dirilmiş tüm ölüler

Gecenin karanlığı evla olmuş gündüzden

Ne yarından hayır var, ne de bir başka günden

Dünyada tat yok, lezzet yok, tazesi bile bayat

Ölümden yana korkum yok, ölümden sonra hayat

Sokaklarda yarı çıplak bedenler görüyorum

Mahremiyet labirentinde aynı yere dönüyorum

Yanlış, apaçık ortadayken doğruyu seçemedim

Birçok soruyu bildim de, kendimi bilemedim

Günahkâr bir otelde, dipte köşede kalmışım

Bu şehrin endamına, ışıltısına kanmışım

Çayımın buğusunda gölgeler görüyorum

Nargilemin közüyle parlıyor, sönüyorum

Anamın, babamın mezarı neden bensiz kaldılar

Sorabilsem keşke, bana çok mu dargındılar

Ninemi, dedemi görmedim çok önceden göçmüşler

Sefalet tarlasını santim santim ölçmüşler

Karşılıksız sevdama ne güldüm ne ağladım

Müebbet hapis verdim, zincirlerle bağladım

Geçtim sabaha karşı gençliğin köprüsünden

Yaşadığımı bildim de, haberim olur mu öldüğümden

Geleceğimi bilmem, geçmişimde çoktur nedamet

Eninde sonunda, beni de alır bu cinnet

Kum saati doluyor elveda hayallerim

Elveda sevmediklerim

Elveda sevdiklerim.

İNSANLIKTA KARDEŞ OLUN

Öldürüyor birbirini adı İslâm bezirganlar

Bilmiyorlar “Kuran Dini" yasaklıyor öldürmeyi                           

Aradaki büyük şeytan kuruyor fitne-fendini

Kardeşini öldürmeyi zafer sanıyor bedbahtlar

Kan emici kudurganın olmuşlar yanında tazı

Saldırıyor birbirine tüm ev halkı oğul-kızı

Masum doğan çocukları öldürmek ne büyük acı

Adı olmuş başka mezhep sanki birbirine cadı

Saldırıyor vuruyorlar her birisi haksız nahak

Müslümanlar demiyor ki, yoktur size böyle bir hak

Birbirine çelme takan, her birisi bir fırıldak

Elbet görüyor bunları âlemi yaratan o Hak

Sünni, Şii, Alevisin adının var mı önemi?

Haktan yana değil isen var mı adının değeri?

Haksızlığa hak derseniz bekleyin kötü günleri

Hatırlayın geçmişteki Süfyanları, Lehebleri

Birbirize kâfir deyip, cennet satmaktan vazgeçin

İnsanlığı kurtaracak doğru yolu hakkı seçin

Sömürgeyi, katliamı durdurarak ışık saçın

İnsanlıkta kardeş olun, birlik olun ekin-biçin

Erzurum’un yetiştirdiği önemli bilim adamı Prof. Dr. Şahin’i görmek için salona girdiğimde, Moleküler Biyoloji ve Genetik bölümü birinci sınıf öğrencisinin sorusu dikkatimi çekti:

“Ben mezun oluncaya kadar merak edilecek ya da araştırılacak konu kalmayacak gibi hissediyorum. Bu da okuma heyecanımı kırıyor.”

DERİNLİKTE GİZLİ ZENGİNLİK

Prof. Dr. Fikrettin Şahin ‘vazgeçmek’ ya da ‘devam etmek’ ikileminde kalan öğrenciye ne diyecekti? Merak ettim. Prof. Dr. Şahin soruya şu yanıtı verdi:

“Uçaktan okyanusa baktığınızda, suyun içindeki canlıları göremezsiniz. Okyanusta yaşayan canlıları görebilmek için suya girmeniz ve farklı derinliklere inmeniz gerekir. Ancak o zaman yaşamın çeşitliliğini, farklılığını ve zenginliğini keşfedebilirsiniz. Bilim de tıpkı okyanusta yapılan bir keşif yolculuğu gibidir. Asıl zenginlik derinliktedir. Üniversiteyi bitirdikten sonra araştırma yapmak üzere bana gelseniz, size kapağı dahi açılmamış yüzlerce araştırma konusunu listeleyebilirim.”

UNUTULMAZ BİR ANI
Konferansın ardından Kültür Merkezi VIP salonunda öğretim üyeleriyle birlikte çay eşliğinde sohbet ettik. Sohbet sırasında bazı akademisyenler, Türkiye’de bilimsel çalışmalar için laboratuvar altyapısının ve araştırma bütçelerinin yetersiz olduğunu dile getirdi. Bunun üzerine Prof. Dr. Fikrettin Şahin, unutamadığı şu anıyı anlattı:

“Atatürk Üniversitesi’ni birincilikle bitirdim. Ardından Amerika’da yüksek lisans ve doktora eğitimimi tamamladım. Sonrasında Kanada’da doktora çalışmalarımı sürdürdüm. Ancak eşim yurtdışında yaşamayı tercih etmiyordu ve Türkiye’ye dönmemiz konusunda ısrarcıydı. Nihayet 1999 yılında Atatürk Üniversitesi’ne döndüm.

Ziraat Fakültesi Bitki Koruma Bölümü’nde yardımcı doçent olarak göreve başladığımda çalışabileceğim bir ofisim yoktu. Bu nedenle, üç araştırma görevlisi ile birlikte ortak kullanılan boş bir laboratuvarda çalışmaya başladım. Bölüm çalışanları bana hurda deposundan eski bir masa ve bir bacağı kırık bir sandalye temin etmişti. Aynı ortamı paylaştığım araştırma görevlilerinin sigara içmesi nedeniyle bir süre yoğun duman altında çalışmak zorunda kaldım. Daha önemlisi, gerçek anlamda bir laboratuvar altyapısına da sahip değildim.

İSTİFA ETMEKTEN SON ANDA VAZGEÇTİ

Bir süre sonra bu koşullarda bilimsel araştırma yapmanın mümkün olmayacağına karar verdim. Eşimle birlikte istifa dilekçemi vermek üzere dönemin rektörü Prof. Dr. Erol Oral’ın huzuruna çıktık. Erol Beye yurt dışına gitmek istediğimi ifade ettim. Mevcut şartları anlattığımda oldukça duygulandı ve şöyle dedi:

‘Yazıklar olsun bize… Senin gibi biyoteknoloji alanında doktora yapmış bilim insanları yurt dışında çok var. Ancak sen, üniversitemize yurtdışından dönmüş bu alandaki ilk bilim insanısın. Seni kaybetmek istemeyiz. Burada kal, biz de üniversite olarak tüm imkânlarımızla sana destek olalım.’

Ardından bana kendisine ait profesör odasını tahsis etti ve bir laboratuvar kurulumu için 20 bin lira bütçe sağladı. O dönemde üniversitenin BAP projelerine verdiği destek ortalama 2 bin liraydı. Bu destek benim için bir dönüm noktası oldu ve istifa etmekten vazgeçerek Erzurum’da kalmaya karar verdim.

Sonraki altı ay boyunca yoğun şekilde proje hazırladım ve ulusal ile uluslararası fon kaynaklarına başvurdum. Şanslıydım; projelerimin önemli bir kısmı desteklendi. Elde ettiğim bütçelerle önce Biyoteknoloji Araştırma ve Geliştirme Merkezi’nde, ardından Ziraat Fakültesi’nde laboratuvarlar kurmaya başladım. Erzurum’da görev yaptığım yaklaşık 4,5 yıl içinde, değeri milyonlarca doları bulan çok sayıda laboratuvarın kurulmasına öncülük etme fırsatı yakaladım.”

NEREDEN NEREYE
Prof. Dr. Şahin, diğer üniversitelerden bilim insanlarıyla bu laboratuvarlarda ortak projeler yürüttüklerini de belirterek sözlerini şöyle tamamladı:

“2004 yılında Atatürk Üniversitesi’nden ayrılarak Yeditepe Üniversitesi’ne geçtim. Orada Genetik ve Biyomühendislik Bölümü ile Biyoteknoloji Enstitüsü’nü kurdum. Bugün geldiğimiz noktada, TÜBİTAK, TÜSEB, Avrupa Birliği projeleri ve uluslararası iş birlikleri sayesinde milyonlarca dolarlık araştırma bütçelerine erişebiliyoruz. Artık dünya ile rekabet edebilen bir bilimsel altyapımız var. Geriye dönüp baktığımda sadece ‘nereden nereye’ diyebiliyorum.”

Prof. Dr. Fikrettin Şahin’le vedalaşırken son kitabım Kalbimdeki Manşet: Hasangala’yı kendisine armağan ettim. Akşam eve döndüğümde kongrede yaşadıklarımın etkisi altındaydım. Topluma yararı olur düşüncesiyle tanığı olduğum bu konuşmaları kaleme aldım.

Bu nedenle sadece okullar üzerinden birilerini hedef almak doğru bir yaklaşım değil! Çünkü sadist ruhlu yetişkin yada çocuklar sadece okulda değil, apartmanımızda, iş yerimizde, kafede, markette her yerde olabilirler. Sormak istiyorum; okulları boş bırakarak eyleme katılan öğretmenler, her gün bir olaya şahit olduğumuz caddeleri kafeleri, AVM’leri de boykot edecekler mi?

Ülkemizde vatandaşların geneli zaten gergin. Bu sosyolojik gerçeği ekonomiye, yozlaşmaya, aileye, teknolojiye her bir şeye bağlayabilirsiniz. Ancak çözüm, ekonomi haricinde birilerini suçlamak değil, birlik ve beraberlik içerisinde ortak çözümlerle yangına su serpmektir.

Ekonomi hariç diye not düşmemin nedeni; konforlu koltuklarında oturan yöneticilerin artık şapkalarını önlerine koyarak halkın sorunlarına odaklanmaları gerekmektedir. Hayat pahalılığı toplumun tüm organlarını, yapısını, geleceğini etkilediğinden gençler evlenmiyor, evlenenler çocuk yapmıyor, gelinen son noktada ise boşanmalar artıyor. Gerçek şu ki Milli Eğitim ve İçişleri Bakanlığı’ndan önce maliye yönetiminin önlemler alarak ekonomik koşulları iyileştirmesi elzemdir. Ekonomik sorunlar çözüldüğünde pek çok uygunsuz davranışın kendiliğinden ortadan kalktığını hep birlikte göreceğiz.

Ayrıca bir Emniyet müdürünün evinde 7 tane silah ve 2 tane av tüfeği bulundurmasının nedenini biri bana anlatabilir mi? Fark ettiniz mi, ruhsatlı-ruhsatsız ateşli silahlara özenti ülkemizde her geçen gün artarak devam ediyor. Mesela Türkiye’de 20 bine yakın köy var. Aktif köy muhtarlarının ve emekli olanların hepsinde taşıma ruhsatlı silah bulunuyor. Sadece silah taşıma amacı ile kendi aralarında anlaşan ve 5 yılda bir farklı birinin seçildiği köylerde oluşan silah kalabalığına gerek var mı? Muhtarlık görevinde dahi gerek olduğunu düşünmediğim silah taşımaya emekli iken dahi devam edilmesi ülkemiz açısından ciddi bir sorundur.

Son olarak sabah programlarının insanları paranoyaklaştırarak toplumdan uzaklaştırdığını artık anlamak ve sırf reyting uğruna katilleri, tecavüzcüleri, ahlaksızları sabah sabah evlere sokmamak gerekiyor. Nasıl ki mafya dizilerine önlem alınıyorsa bizim yıllardır dile getirdiğimiz bu programlara da artık bir son verilmesi ve çocukların sabahları uygunsuz görüntülerle büyümemesi gerekiyor.

Gün boyunca “dikkatli beslendim” dediğimiz bir günün ardından, akşam saatlerinde aniden gelen o yeme isteğini çoğumuz yaşamışızdır. Özellikle gece saatlerinde mutfağa yönelme, çoğu zaman iradesizlik olarak yorumlanır. Oysa bu durumun arkasında genellikle çok daha karmaşık bir denge yatıyor.

Öncelikle şunu netleştirelim: Gece gelen yeme isteği çoğu zaman gerçek bir açlık değildir. Fiziksel açlık yavaş yavaş gelişir ve vücut bize net sinyaller verir. Ancak gece oluşan yeme isteği genellikle ani başlar, belirli yiyeceklere yöneliktir ve çoğu zaman duygusal ya da fizyolojik dengesizliklerden kaynaklanır.

Peki bu isteğin sebebi ne olabilir?

Gün içinde yapılan küçük hatalar, akşam saatlerinde büyük sonuçlar doğurabilir. Özellikle yetersiz ve dengesiz beslenme, gün boyu düşük kalori alımı veya öğün atlama gibi durumlar vücudu telafi mekanizmasına sokar. Bu da akşam saatlerinde artan iştah olarak karşımıza çıkar. Vücut, eksik aldığı enerjiyi tamamlamak ister.

Bir diğer önemli faktör ise hormonlardır. Yoğun stres altında salgılanan kortizol hormonu, iştahı artırabilir ve özellikle yüksek kalorili besinlere yönelimi tetikleyebilir. Aynı şekilde yetersiz uyku, açlık hormonlarının dengesini bozarak gece yeme isteğini belirgin şekilde artırabilir.

Bu noktada sık yapılan bir hata da “küçük kaçamak” olarak görülen atıştırmalıklardır. Gece tüketilen basit karbonhidrat ağırlıklı yiyecekler kan şekerinde hızlı yükselme ve ardından ani düşüşe neden olur. Bu durum, kısa süre içinde yeniden açlık hissi oluşturarak bir döngüye dönüşebilir.

Peki bu döngüyü nasıl kırabiliriz?

Öncelikle gün içindeki beslenme düzeni gözden geçirilmelidir. Yeterli protein ve lif içeren dengeli öğünler, gün boyunca tokluk hissini destekler ve akşam oluşabilecek ani iştah artışlarını azaltır. Akşam öğününün tamamen yetersiz ya da dengesiz olması da gece yeme isteğini tetikleyebilir; bu nedenle akşam öğünü hafif ama doyurucu olacak şekilde planlanmalıdır.

Bunun yanı sıra uyku düzeni ve stres yönetimi de en az beslenme kadar önemlidir. Vücut yeterince dinlenmediğinde, açlık ve tokluk sinyalleri sağlıklı çalışmaz. Bu da kişinin aslında aç olmadığı halde yemek yeme isteği hissetmesine neden olabilir.

Unutmamak gerekir ki kilo verme süreci sadece ne yediğimizle değil, ne zaman ve neden yediğimizle de yakından ilişkilidir. Gece gelen her yeme isteği açlık değildir; bazen vücudun verdiği bir sinyali doğru okumak gerekir.

Hele bak bir yüzüme, bak ne hâldeyim

Kendimden çok uzakta, sensiz bir bendeyim

Birkaç kadehten sonra, ince, narin, yakışıklı

Sanki lanetlenmiş, terk edilmiş bir beldeyim

Ey gurbet yüzlü, hazan bakışlı

Hele bak bir yüzüme, bak ben ne hâldeyim.

Yıllar geçmiş olamaz, seni daha dün görmüştüm

Eve giden o müphem, o sevimsiz geceden

O dar, o kalabalık, o biçimsiz pencereden

Sanki sokak lambalarını sevişirken görmüştüm

Her yana saçıldı beynim, boncuk gibi, düşünceden

Yıllar geçmiş olamaz, seni daha dün görmüştüm

Eve giden o müphem, o sevimsiz geceden.

Ey ay yüzlü, cam kesiği bakışlı

Sahi senin gözlerine ne oldu, neredeler

Dört yanımı göğe kadar sarmış simsiyah perdeler

Hem gündüze hem geceye nakışlı

Senden bana kalan tekinsiz gölgeler

Ey ay yüzlü, cam kesiği bakışlı

Sahi senin gözlerine ne oldu, neredeler.

Bu noktada sorulması gereken temel soru şudur: Normal nedir?

Çünkü bir toplum, neyin doğru, neyin yanlış, neyin meşru, neyin sapma olduğunu tayin edemediği anda yalnızca fikrî bir belirsizlik yaşamaz; aynı zamanda ahlaki ve hukuki çözülme sürecine de girer. Şiddet, istismar, bağımlılık, cinsel düzensizlik, aile çözülmesi ve otorite kaybı gibi görüngüler çoğu zaman birbirinden bağımsız değildir. Bunların tamamı, toplumun ortak norm zeminindeki aşınmanın farklı belirtileri olarak okunabilir.

Sosyal bilimlerde normlar, bir toplumda hangi davranışların kabul edilir, hangilerinin kabul edilemez olduğunu belirleyen ortak beklentiler bütünü olarak tanımlanır. Bu tespit önemlidir; çünkü mesele yalnızca silaha erişim değil, şiddeti mümkün ve düşünülebilir kılan zihinsel ve kültürel iklimdir.

Modern toplumların önemli bir bölümü, uzun zamandır “özgürleşme” adına geleneksel sınırları gevşetmekte ve bireysel tercihi en yüksek ilke olarak sunmaktadır. Böyle bir düzende, “Benim hayatım, benim doğrum” söylemi, giderek ortak ahlak fikrinin yerini almaktadır. Oysa bireyin sınırsız tercih hakkı, toplumsal düzenin kendiliğinden korunacağı anlamına gelmez. Tam tersine, herkesin kendi normunu üretmeye başladığı yerde ortak norm çöker. O noktadan sonra “Beni neye göre yargılıyorsun?” sorusu yalnızca felsefi bir itiraz değil, toplumsal bağın çözülmesinin ifadesi hâline gelir. Dolayısıyla bugün yaşanan kriz, yalnızca güvenlik açığı değil; bir norm ve anlam krizidir.

Burada dinin rolü özel olarak ele alınmalıdır. Çünkü tarih boyunca hukuk, ahlak ve toplumsal disiplin yalnızca devletin yaptırım gücüyle ayakta kalmamış; aynı zamanda kutsal, helal-haram, günah-sevap, sevap-sorumluluk gibi aşkın referanslarla da güç kazanmıştır. Din, yalnızca bireysel inanç sistemi değil, aynı zamanda toplumsal sınır üretme mekanizmasıdır. Bu sınırlar, insan davranışına “yapabilirsin” ile “yapamazsın” arasındaki farkı öğretir. Dinî referansların tamamen silikleştiği veya kamusal bağlayıcılığının aşındığı bir düzende, hukukun teknik varlığı devam etse de hukukun ahlaki temeli zayıflayabilir.

Okul saldırıları; aile içi sorunlar, ruh sağlığı problemleri, medya etkisi, dışlanma, akran zorbalığı, dijital radikalleşme ve silaha erişim gibi çok sayıda değişkenle birlikte değerlendirilmelidir. Nitekim Türkiye’de son saldırılarda da failin babasına ait silahlara ulaşabildiği yönündeki bilgiler öne çıkmıştır. Ancak bu çok nedenlilik gerçeği, norm krizinin önemini ortadan kaldırmaz. Aksine, normların çözülmesi bütün bu risk alanlarını daha tehlikeli hâle getirir.

Bugün asıl sorun, yalnızca suçların artması değil; suç, sapma ve sınır ihlaline ilişkin toplumsal hassasiyetin aşınmasıdır. Bir toplum, bazı davranışları açıkça yanlış sayma cesaretini kaybettiğinde, her tartışma göreceliğe teslim edilir. O zaman ahlak, ilke olmaktan çıkar; tercihe dönüşür. Tercih merkezli ahlak ise toplumun tamamını bağlayan bir düzen kuramaz. Çünkü herkesin kendi doğrusunu mutlaklaştırdığı yerde ortak doğru üretilemez.

Bu yüzden “normal nedir?” sorusu basit bir kültür savaşı sorusu değildir; medeniyetin devamı ile ilgili bir sorudur. Normal, yalnızca çoğunluğun yaptığı şey değildir. Normal; insanı, aileyi, çocuğu, toplumu ve geleceği koruyan sınırlar bütünüdür. Eğer bir toplum bu sınırları kaybederse, yalnızca suçla mücadelede değil, insan yetiştirmede de başarısız olur. Çocuğa neyin yasak, neyin ayıp, neyin günah, neyin suç olduğunu öğretmeyen bir düzen; sonunda yalnızca kuralsız bireyler değil, vicdanı zayıflamış bir kamu alanı da üretir.

Buradan hareketle Türkiye’nin önünde iki seçenek bulunmaktadır: Birincisi, her olayı münferit sayıp yalnızca polisiye tedbirlerle yetinmek. İkincisi ise daha köklü bir soruyla yüzleşmek: Biz çocuklarımıza hangi norm evrenini miras bırakıyoruz? Hangi otoriteye göre iyiyi ve kötüyü belirliyoruz? Hangi ahlaki çerçeveyle gençleri yetiştiriyoruz? Hangi kırmızı çizgiler, gerçekten bağlayıcı olmaya devam ediyor?

Kanaatimce bugün ihtiyaç duyulan şey, yalnızca daha fazla güvenlik kamerası ya da daha sert ceza değildir. Bunlar elbette gereklidir; fakat yeterli değildir. Esas ihtiyaç, toplumun ortak normalini yeniden tarif edebilmesidir. Aileyi güçlendiren, çocuk terbiyesini ciddiye alan, öğretmeni otorite sahibi kılan, dini ve ahlaki dili yeniden kamusal saygınlığa kavuşturan, şiddeti kültürel düzeyde mahkûm eden bir toplumsal seferberliğe ihtiyaç vardır.

Sonuç olarak okul saldırıları bize yalnızca güvenlik açığını değil, norm kaybını da göstermektedir. Cinayetler ışığında sormamız gereken soru şudur: Normal nedir? Bu soruya sağlam, ortak ve bağlayıcı bir cevap veremeyen toplumlar, yalnızca suçla değil, anlam kaybıyla da mücadele etmek zorunda kalacaktır. Çünkü tohum neyse, ürün de odur. Topluma ektiğiniz değer, yarın karşınıza davranış olarak çıkacaktır.

Çünkü Erzurum, sadece bir coğrafya değildir.
Erzurum, tarih boyunca yalnız kalmayı öğrenmiş ama asla vazgeçmemiş bir ruhun adıdır.

Bu şehir, sert iklimin, uzaklığın ve çoğu zaman ihmal edilmişliğin içinden geçerek bugüne geldi.
Ama tam da bu yüzden Erzurum insanı, kolay yıkılmayan bir zihinsel yapı geliştirdi.

Zorluk, bu şehirde sadece bir engel değil; aynı zamanda bir öğretmendir.

Ve şimdi, yıllar süren iniş çıkışların ardından gelen bu sportif başarı…
aslında bir takımın değil, bir karakterin yeniden ayağa kalkışıdır.

Futbol çoğu zaman sadece 90 dakikalık bir mücadele gibi anlatılır.
Oysa bazı şehirlerde futbol, bir kimliktir.

Erzurumspor’un galibiyetleri, bireysel sevinçlerin ötesinde bir anlam taşır.
Çünkü o forma, sadece oyuncuların değil… bir şehrin geçmişini, hayal kırıklıklarını ve umutlarını taşır.

Bu yüzden bir gol atıldığında sadece tribünler değil, evler, sokaklar, hatta sessiz kalmış duygular bile ayağa kalkar.

1998-99’un İzleri

Bu sahneyi Erzurum ilk kez yaşamıyor.

1998-99 sezonunda Erzurumspor’un şampiyonluğa yürüdüğü günlerde, ben de bu şehirde hekim olarak görev yapıyordum.
O günleri sadece bir izleyici olarak değil… bu şehrin ruhuna dokunan biri olarak yaşadım.

Yakın dostum, değerli gazeteci Vedat Refayeli ile birlikte defalarca Erzurumspor tesislerine gitmiş, maçları yerinde takip etmiştik.
Tribünlerin heyecanını, sokakların nabzını, insanların gözlerindeki o ışığı yakından görmüştüm.

Ve o günlerde şunu çok net fark etmiştim:

Bir şampiyonluk, sadece bir kupayı değil…
bir şehrin kader algısını değiştiriyordu.

İnsanların yürüyüşü değişiyordu.
Konuşma tonları değişiyordu.
Geleceğe bakışları değişiyordu.

Şehir, adeta kendi içine kapanmış bir yer olmaktan çıkıyor…
yeniden kendini hatırlıyordu.

Bir Şehir Neden Birlikte Sevinir?

Bu sorunun cevabı, insan beyninin derinliklerinde saklıdır.

İnsan, doğası gereği aidiyet arayan bir varlıktır.
Bir gruba ait hissetmek, sadece sosyal bir ihtiyaç değil; aynı zamanda biyolojik bir gerekliliktir.

Birlikte sevinmek, beyinde dopamin salınımını artırır.
Bu sadece “mutluluk” değil, aynı zamanda “anlam” hissi üretir.

Daha da önemlisi…
ortak sevinçler sırasında oksitosin düzeyi artar.
Bu da güven, bağ ve birlik hissini güçlendirir.

Yani Erzurumspor’un attığı bir gol, sadece bir skor değişimi değildir.
O an, binlerce insanın beyninde aynı anda benzer duyguların aktive olduğu bir “kolektif deneyimdir.”

Uzun süreli başarısızlıklar, şehirlerde görünmeyen bir yorgunluk oluşturur.
İnsanlar bunu açıkça ifade etmese de… içten içe bir geri çekilme yaşanır.

Beklentiler düşer.
Heyecan azalır.
İnanç sessizleşir.

Ama sonra bir şey olur.

Bir galibiyet gelir…
Ardından bir diğeri…
Ve yavaş yavaş unutulmuş bir duygu geri döner:

İşte bugün Erzurum’da yaşanan tam olarak budur.
Bir futbol takımının yükselişi değil…
bir şehrin yeniden kendine inanmasıdır.

Toplumlar da bireyler gibi zaman zaman yorulur, kırılır ve içine kapanır.
Ama doğru bir kıvılcım, bu ruhu yeniden ayağa kaldırır.

Erzurumspor bugün tam da bu kıvılcımı temsil ediyor.

Bu yüzden mesele sadece Süper Lig değildir.
Mesele, bir şehrin “biz hâlâ buradayız” diyebilmesidir.

Belki dışarıdan bakıldığında bu sadece bir futbol hikâyesi gibi görünebilir.
Ama Erzurum için bu, çok daha derin bir anlam taşır.

Çünkü bazen bir top ağlarla buluştuğunda…
sadece skor tabelası değişmez.

Bir şehrin susmuş sesi yeniden konuşur.
Bir şehrin unutulmuş heyecanı yeniden uyanır.
Ve bir şehir… yeniden kendine inanır.

Bazen bir gol, sadece skoru değil…
bir şehrin ruhunu değiştirir.

1- Eğitim ve bilinçlendirme: Son yıllarda belirli kooperatiflerde (ortak sayısı, ciro ve faaliyet konusuna bağlı kriterlerle) yönetim ve denetim kurulu üyeleri için zorunlu hale getirilen kooperatifçilik eğitimi önemli bir adımdır. Bu eğitimin tüm kooperatif türlerini kapsayacak şekilde genişletilmesi, kurumsallaşma adına atılacak kritik bir adım olacaktır.

Eğitim, külfet olmaktan çıkarılarak ortakların hak ve sorumluluklarını, kooperatif işleyişini anlamalarını sağlayan bir fırsat haline getirilmelidir. Bunun yanı sıra, gönüllü programlarla tüm ortaklara genel kurul, mali tablolar ve KOOPBİS gibi konularda eğitim sunulması, bilinçli katılımı ve güven kültürünü güçlendirecektir.

2- Kurumsal yönetim anlayışı: Profesyonellik ve şeffaflık KOOPBİS gibi dijital sistemler, bilgiye erişimi kurumsal bir zemine taşımaktadır. Bu sistemin etkin kullanımı teşvik edilmeli, yönetim kurulu üyelerine KOOPBİS veri girişi konusunda düzenli hatırlatmalar ve destek sağlanmalıdır.

Kurumsal yönetim ilkeleri (şeffaflık, hesap verebilirlik, sorumluluk, eşitlik) kooperatif ana sözleşmesine ve iç yönetmeliklere daha güçlü şekilde yerleştirilmelidir. Profesyonel yönetim anlayışı benimsenmeli ve yönetim süreçleri kurumsal standartlara uygun hale getirilmelidir. Kooperatifler “kâr odaklı şirket” değil, “ortak menfaati odaklı birlik” olarak yönetilmelidir.

3- Etkin denetim mekanizmaları: İç ve dış denetimin güçlendirilmesi: Denetim, formaliteden öte bir “güven çerçevesi”dir. İç denetimde denetim kurulu üyelerinin seçiminde uzmanlık ve bağımsızlık ön plana çıkarılmalı, raporlar detaylı ve somut olmalıdır. İç kontrol sistemleri düzenli olarak gözden geçirilmeli, risk yönetimi prosedürleri oluşturulmalıdır. Sağlıklı işleyen bir iç denetim mekanizması hem yöneticileri hatalardan korur hem de ortaklarda “her şey şeffaf” güvenini yaratır.

Bunun yanı sıra, dış denetimin kapsamının yaygınlaştırılması da büyük önem taşımaktadır. Halihazırda sadece belirli kriterleri karşılayan kooperatifler dış denetime tabidir. Küçük ve orta ölçekli kooperatiflerin büyük çoğunluğu ise yalnızca iç denetime bağımlı kalmaktadır. Dış denetimin kademeli olarak daha geniş bir kooperatif kitlesine uygulanması, bağımsız bir gözün devreye girmesiyle şeffaflığı artıracak, olası riskleri daha erken tespit edecek ve ortaklara daha güçlü bir güven sağlayacaktır. Bu adım, iç denetimdeki mevcut zafiyetleri de önemli ölçüde telafi edecektir.

Sonuç Yerine; Kooperatifçilik, doğru uygulandığında yerel kalkınmanın en güçlü araçlarından biridir. Sorun fikirde değil, uygulamadadır. Güveni yeniden inşa etmek, kurumsal yönetim ilkelerini içselleştirmek, bilinçli katılımı sağlamak ve denetim mekanizmalarını (iç ve dış) güçlendirmekle mümkündür.

Kurumsal yönetim ilkelerini benimsemiş, şeffaflık ve hesap verebilirlik üzerine kurulu, katılımcılığı esas alan bir kooperatif anlayışı ile birlikte üretmenin gücü, Anadolu’nun imece ruhunu modern dünyaya taşıyacaktır. Bu yeni dönem, geçmişin hayaletlerini geride bırakıp geleceğin modelini inşa etme fırsatı sunuyor.

Suç oranları her gün misliyle artıyor. Cezaevleri tıka basa dolu. Çıkarılan aflarla boşalan cezaevleri kısa zamanda yeniden doluyor.

Çocuk çeteleri artık sokak başlarında haraç kesiyor. Suçsuz çocuklar, yine suça itilmiş çocuklar tarafından hunharca öldürülüyor. Gözü yaşlı aileler “adalet” diye haykırıyor.

Gidişat hiç iyi değil. Siyasiler birbirleriyle kavga ederken, işlenen bu cinayetlere seyirci kalıyorlar.

Yakın zaman önce İstanbul’da bir öğretmen, öğrencisi tarafından bıçaklanarak öldürülmüştü.

Dün Urfa’da okulu basarak öğretmenlere ve öğrencilere mermi yağdıran çocuğun şokunu yaşarken, bugün Kahramanmaraş’ta beş silahla okula girip dokuz kişiyi öldüren ve yirmi kişiyi yaralayan başka bir çocuğun haberiyle sarsıldık.

Haber kanallarında, oyuncak bir tabanca ile arkadaşını korkutup cebindeki parayı alan ilkokul öğrencisinin görüntülerini izlemiş, “Nereye doğru gidiyoruz?” diye endişelenmiştik.

Ülke, her geçen gün çetelerin hüküm sürdüğü Latin Amerika ülkelerine benziyor.

Çocuklar, TV dizilerinde gördükleri “Polat Alemdar” modeline özenip kısa zamanda para ve şöhrete ulaşma düşüncesiyle büyüyorlar.

Tarihî dizilerde bile savaş ve şiddetten başka bir görüntü yok.

Çocuklar suça itiliyor, yasalar yetersiz, gençler deizme kayıyor; hâlâ birileri “ben-sen” kavgası yapıyor.

Özgüven kazansın diye çocuklarına aşırı koruma sağlayan ailelerin, sorunlu hâle getirdikleri çocukları; sosyal medya ve TV dizilerinden etkilenerek çılgınca işler yapabilecek hâle dönüşüyor.

Öğretmenler, öğrenci ve velilerinden korkar hâle gelmiş, çaresizlik içinde ders yapıyorlar.

Ülkede otuz milyon civarında ruhsatsız silahtan bahsediliyor. Uyuşturucu yaşı neredeyse lise seviyelerine düşmüş durumda.

Toplumu zehirleyen gündüz programlarına en ufak bir yaptırım yok. Silahın, kavganın, gayrimeşru ilişkilerin, şiddetin ve mafyanın içinde olduğu TV dizileri izlenme rekoru kırıyor.

RTÜK’ün bu pervasızlığa sessiz kalması anlaşılır değil.

Sanal kumar, uyuşturucu ve silahlanma, endişe verici bir tehdit olarak kapımıza dayanmış durumda.

Bir şeylerin yanlış ve eksik gittiğini toplum olarak hissediyor ve endişe ediyoruz.

Cezaların yetersizliği, çıkarılan aflar, siyasetin çözüm üretmeyen yaklaşımları, “biz ve ötekiler” ayrımı, adalet mekanizmasına olan güvenin tartışılır hâle gelmesi ve makamlardaki liyakat tartışması temel sorunlarımız arasındadır.

Bu sorunlarımızı aşmak zorundayız. İktidarı ve muhalefetiyle tüm siyasi partilerin bir araya gelip acil çözüm yolları bulmaları gerekmektedir.

Çocuklarımızı okullarına güven içinde göndermek, cadde ve sokaklarda huzur içinde yürümek istiyoruz.

Sokak köpeklerini toplamaya karar veren devletin, piyasadaki silahları ve bunların arkasındaki organize işleri yapanları toplaması elbette zor değildir.

Saldırı sırasında şehit olan öğretmenimize ve öğrencilerimize Allah’tan rahmet, ailelerine başsağlığı diliyorum.

Kaleler, tarih boyunca yalnızca savaş için değil; yolları, geçitleri, ticaret hatlarını ve yerleşim alanlarını korumak amacıyla inşa edilmiş tahkimli yapılar olarak öne çıkmıştır. Genellikle yüksek ve ulaşılması zor noktalara kurulan bu yapılar, bulundukları bölgenin güvenlik hafızasını yansıtır. Engüzekkapı Kalesi de bulunduğu sarp konum, çevreye hâkim yapısı ve geçiş güzergâhını kontrol eden noktasıyla aynı zamanda bir gözetleme kalesi niteliği taşımaktadır.

Bugün daha çok Engüzekkapı Kalesi adıyla bilinen yapı, kaynaklarda ve halk arasında Üngüzek Kalesi, Engüzek Kalesi, Dikyar Kalesi, Ağcakale ve Akçakale gibi farklı isimlerle de anılıyor. Kalenin kesin yapım tarihi bilinmese de mimari özellikleri onun Orta Çağ karakteri taşıyan önemli bir savunma yapısı olduğunu gösteriyor. 1031 metre rakımda bulunan kale, Tortum Vadisi’ni ve çevredeki hattı kontrol edebilecek güçlü bir noktada yer alıyor.

Kaleye girişin güneydoğu yönünden sağlandığı, buradan dar bir koridorla avluya geçildiği belirtiliyor. Yapı içerisinde şapel kalıntısı, sarnıç, işlik olabileceği düşünülen bir mekân, gözetleme kulesi ve çeşitli yapı izleri dikkat çekiyor. Batı tarafta bulunan sarnıç ise kalenin yalnızca kısa süreli savunma için değil, daha uzun süreli kullanımı da gözeten bir anlayışla planlandığını düşündürüyor. Dış bölümde yer aldığı ve Tortum Çayı’na kadar uzandığı ifade edilen gizli tünel ise kalenin en dikkat çekici ayrıntılarından biri olarak öne çıkıyor.

Her ne kadar yapı hakkında önemli bilgiler bulunsa da, kalenin tarihî katmanlarını ve kullanım evrelerini tam anlamıyla ortaya koyabilmek için bilimsel kazılara ihtiyaç olduğu açık. Bugün elimizdeki veriler daha çok yüzey gözlemlerine dayanıyor. Bu nedenle Engüzekkapı Kalesi’nin gerçek hikâyesi, hâlâ toprağın ve taşların arasında saklı duruyor.

Son dönemde sosyal medya kullanıcısı Orkun Olgar’ın paylaşımıyla yeniden gündeme gelen kale, aslında Erzurum’un uzun süredir bildiği yerlerden biri. Erzurum Yürüyüş Grubu Lideri Ziya Amir ve ekibi de bu rotayı birçok kez yürüyerek bölgeyi tanımış, tanıtmış ve doğaseverlerle buluşturmuş durumda. Zaten Erzurum Yürüyüş Grubu her pazar düzenli olarak yürüyüş gerçekleştiriyor ve bu yönüyle şehrin doğa ile tarih arasında kurduğu bağı canlı tutuyor.

Bu rotanın ayrı bir güzelliği de yalnızca kale ile sınırlı değil. Engüzekkapı Kalesi’nin karşısında bulunan fırın, yürüyüş grubunun kahvaltı için uğradığı sevilen duraklardan biri. Özellikle sıcak simidi ve ekmeğiyle öne çıkan bu fırın, bölgeye yolu düşenler için küçük ama çok keyifli bir lezzet molası sunuyor. Tarih, doğa ve yerel tat bir araya gelince gezi daha da anlamlı hâle geliyor

.

Bugün kale, tarihî ihtişamının yanında gördüğü tahribatla da dikkat çekiyor. Yoğun bozulmalar ve kaçak kazı izleri taşıdığı ifade edilen yapı, buna rağmen koruma altına alınmış önemli taşınmaz kültür varlıkları arasında yer alıyor. Uzundere’nin sarp kayalıkları arasında sessizce duran Engüzekkapı Kalesi, ziyaretçilerine sadece bir manzara değil; Erzurum’un derin tarihinden süzülen güçlü, gizemli ve etkileyici bir hikâye sunuyor.

Tarihî bilgileriyle katkı sunan Atatürk Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Prof. Dr. Yasin Topaloğlu’na, ayrıca fotoğraf katkıları için teşekkür ediyoruz.

Kılavuzda ‘Okulların İvedi Biçimde Yapması Gerekenler’ ana hatlarıyla şöyle sıralanıyor:

Okulların en ivedi biçimde üzerine eğilmesi gereken güvenlik önlemleri:

• Güvenlik görevlilerine acil tazeleme eğitimi verilmeli ve onlara yeni risk durumu ile buna dönük spesifik önlemler kavratılmalıdır.
• Kamera sistemi gözden geçirilmeli, tüm kamaraların okulu 360 derece izler halde olması sağlanmalıdır.
• Duvarlar veya çitler, dışarıdan girişi engelleyecek ölçüde olmalıdır.
• Olası bir şiddet olayı gerçekleştiğinde güvenlik prosedürlerinin “olay anı ve sonrası” kısmının aktive edilmesi ve paydaşları bilgilendirme öncelik kazanmalıdır. Bilgilendirme konusunda okullar bağımsız değildir; üst resmi makamlar bu konuda kontrolü elde tutarlar; ancak okul kargaşayı önlemek adına kendi velisini ve öğretmenini doğru bilgilerle düzenli biçimde bilgilendirme ve yönlendirme işlevini ihmal etmemelidir.
• Her dönem en az bir kez, öğrencilerde travma yaratmayacak biçimde afet, okul boşaltma ve daha spesifik olarak da lockdown (kontrollü kısa süreli karantina veya okulu güvenli biçimde dışa kapatma) tatbikatı yapmalıdır.
• Ziyaretçi girişleri kontrol altına alınmalı; yazın mont, pardösü giyimi gibi olası suç aleti saklamaya dönük şüpheli durumlarda ziyaretçi mutlaka okula alınmadan, dışarda kontrol edilmelidir.
• Mümkünse -ki bu çok acı, trajik bir gereklilik- okul girişlerine kartlı giriş turnikesi ve x-ray denetim ekipmanı kurulmalıdır.
• Okulun malzeme girişi vb. fazladan kapıları varsa daima kilitli tutulmalı ve sadece yetkili personel tarafından açılıp kapatılmalıdır.
• Okulda genele veya bizzat öğrencinin kendisine yönelik  ‘Şüpheli, tehlike doğurabilecek, rahatsız edici bir şey görüldüğünce hemen en yakındaki öğretmene/yöneticiye ilet!” kültürü geliştirilmeli. Bunun ispiyonculuk değil, güvenliğe katkı olacağı kavratılmalı.

★★

Tabii toplumda çok derin travma doğuran bu olayın tek boyutu Sayın Prof. Dr. Kadıoğlu’nun vurguladığı ‘Okulun Sorumlulukları’ değil. Bu basamak ve tabii okulun ‘öğretim’ işlevinin yanı sıra, mutlaka ‘eğitim’ sorumluluğu da taşıdığı muhakkak.

Böyleyken, eğitimin ikinci paydaşı durumundaki velilerin üzerine titizlikle eğilmesi gereken iki önemli boyut daha var:

Okullarda şiddet olaylarını gerçekleştiren çocukların yaygın özellikleri:

• Uzun süreli içine kapanıklık
• Şiddet içerikli bilgisayar oyunlarını tercih etme
• Akranlarına göre çok dar arkadaş çevresi veya bütünüyle arkadaşsızlık (internet istisna)
• Ortada gerçek bir neden yokken muhitten, sınıftan, okuldan; öğrencilerden, öğretmenlerden, okul çalışanlarından vs. kendine düşmanlar yaratma ve onlar hakkında öfkeli konuşmalar, yazılar, paylaşımlar dışa vurma
• Hayvanlara, bitkilere, eşyaya zarar verme; hedef seçmez hınç ve öfke eğilimi

Fakat hiçbir çocuk, bu davranışlardan birini bir kere sergiledi diye ‘şiddete yatkın çocuk/genç’ olarak etiketlenemez; okulda veya ailede yaşanan bir gün, o günün de olağan dışı hikayesi çocuğun bu ‘ipucu davranışlardan’ birini veya birkaçını geçici süreyle sergilemesine neden olabilir. Burada ayırt edici etkenler: Süreklilik ve derinlik… Çocuğunuzda bunların birini veya birkaçını sürekli biçimde gözlemliyorsanız hemen okul PDR’siyle iletişime geçiniz; keza bu davranışlar gözden kaçmaz ve sürekliliği halinde okul PDR’si sizinle iletişime geçecektir.

Çocuğunuzu sık aralıklarla kontrol ediniz:

• Çantasında ne var; okula neler götürüyor? Bunu sıkça kontrol ediniz.
• Evinizde mesleğiniz veya özel durumunuz gereği ateşli, kesici, delici silah varsa onu, çocuğunuzun erişemeyeceği yerde koruyunuz.
• Yanında hangi oyun materyallerini taşıdığını, ve onun risk düzeyini öğreniniz.
• Hayatında ‘Benim düşmanım; onunla asla bir araya gelemem!’ diye katı biçimde etiketlediği biri var mı, öğreniniz.
• Bilgisayarda oynadığı oyunların şiddet içerikli olup olmadığı bilin (hoş şiddet içermeyen çok az sayıda oyun var!) ve eğilimi o yöndeyse öncelikle okul PDR birimiyle ve gereğinde ileri destek alacağınız bir profesyonelle iletişime geçiniz.

★★

Bilim, kültür, sevgi, umut, gelişim, barış ve esenlik kapısı okullarımızı hedef alan ve hepimizi derinden sarsan saldırıların yinelenmemesini ve bu yazıda değinemediğim, sözü uzmanına bıraktığım ‘Devlete ve yani öncelikle Milli Eğitime ve güvenlik güçlerine düşenler’ basamağının da titizce, en ivedi biçimde tamamlanmasını diliyoruz.

Kahramanmaraş’ta yaşanan acı olay üzerine çok şey söylenebilir. Cani çocuğun nasıl o hale geldiği, katliam arzusunun kaynağı elbette psikoloji ve psikiyatri alanının konusu. 13 yaşında İsa Aras Mersinli, babasının ifadelerine göre ABD hayranı. ABD’de okul basan bir seri katili profil fotoğrafı kullanıyormuş. Hangi mecralarda bu ruha kavuştu? Görgü tanıkları, İsa Aras Mersinli’nin katliama devam etme eğiliminde olduğunu söylüyorlar.

Osmaniye'de gizlice gömülmüş. İmamlar cenaze namazını kılmayı reddetmiş. Evet, bu toplum vahşete karşı her meslek grubuyla tavır koymalı, millet ayıplamalıdır. Bir daha benzerleri olmasın diye.

Milletçe kendimizi yitirmiş bulunuyoruz!

Prof. Dr. Oytun Erbaş, “Mafya Dizileri Pavyon dizileri Televizyonda! Toplumu çökertiyor. Çocuklarımız zehirleniyor! Türk Dizilerinin (!) senaryoları incelenmelidir! Dizileri değiştirmeden toplumu değiştiremezsiniz! -Rap şarkıları, Silah uyuşturucu fuhuş anlatıyor..”

Fazlası var eksiği yok.

Ahlak, erdem, toplum kuralları, ayıplanma duyguları yok edildi. Sabah kuşağı programları, tv dizileri her gün evlere zehir zerk ediyor. Muhafazakârından, sekülerine tv ekranında ahlaksızlığı göz kırpmadan izleyip, bölüm olayları üzerine yorum yapıyor.

Kumanda yok mu diye soran olacaktır! Fakat her değiştiği kanalda insanların karşısına aynı sahneler çıkıyor. Lüks içinde yaşam, konaklar, villalar, onlarca milyonluk arabalar, hizmetçiler. Ve en önemlisi hiçbir sahnesinde “MERHAMET” adına bir şey yok!

İsrail’in katliamlarına susamanın çocuklar üzerinde etkisi olabilir mi?

Aklıma gelmedi değil. Filistin'in BM Daimi Temsilcisi Riyad Mansur, soykırımcı İsrail'in saldırısında 10 çocuğundan 9'unu kaybeden Filistinli kadın doktordan bahsediyor. BM salonunda, gözyaşlarına hakim olamıyor. Bu toplum her gün İsrail’in katlettiği kadın, çocuk görüntülerini izliyoruz. Sonra deterjan grubundan, gıdaya birçok alanda o katliamları destekleyen Siyonist Yahudilerin ürünlerini satın alıyoruz.

ABD etkisi mi?

ABD’de hemen her gün buna benzer bir saldırı oluyor. Daha az ya da fazla ölümler oluyor. ABD’de silaha erişim çok daha kolay, fakat saldırıların temelinde birbirinden esinlenme yatıyor mu? Bu nedenle Türkiye’de yaşanan saldırılar ciddiye alınmalı, tekil olay olarak değerlendirilmemeli.

Milli Eğitim’i rayından çıkarmak!

Prof. Nabi Avcı’nın dışında Ak Parti iktidarının ilk yıllarında göreve gelen Milli Eğitim Bakanları, eğitim camiasının içinden geçti dersem abartmış olur muyum? Hüseyin Çelik dönemi, FETÖ kadrolaşmasının tamamlanması için yoğun çaba içerisinde geçti. Dönemin FETÖ kadrolaşmasının en somut tanığı ve mağduru Milli Eğitim Müdürlerimizden Fevzi Budak’tır.

Eğitime yabancı isimler ve ardından Ömer Dinçer ile adeta eğitim kültürü ve geleneğinin dibine kibrit suyu döküldü. "Öğrencimin saçını kesenin ben de saçını keserim." "Benim velimi üzeni ben de üzerim." Sözleri eğitimi içinden çıkılmaz sorunlara boğan Ömer Dinçer’e aittir.

Kılık kıyafet serbestliği dahil yenilik adıyla adeta eğitim camiası çorbaya dönüştürüldü. Öğretmenlerin çok sevdiği Ziya Selçuk ise eğitimin ruhunun olmadığı gerçeğiyle hareket etti. Tarih ve felsefeyi eğitimin dışına atma gayreti, MHP Lideri Devlet Bahçeli’nin tepkisiyle yavaşladı.

Mahmut Özer, kısa dönemde önemli işler yaptı. Çok bilinmese de. Yusuf Tekin, şayet altını doldurabilir, içeriğine ruh veren dokunuşları yapabilirse, Maarif Modeli önemli olacaktır.

Çünkü milyonlarca çocuk ruhsuz, köksüz ve ülküsüz yetişemez.

Ülkü vermezseniz, ABD’li piskopat katilleri, soykırımcıları model alır!

1-Hukuki Bilinç Eksikliği:

Birçok ortak, kooperatife katılırken 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu’ndaki hak ve yükümlülüklerini yeterince okumadan veya anlamadan hareket ediyor. Genel kurulun yetkileri, mali tabloları inceleme hakkı, yönetim kurulunun sorumlulukları ve karar alma süreçleri çoğu zaman yeterince kavranamıyor. Bu eksiklik, ilerleyen süreçte iç çatışmalara, hak kayıplarına ve hukuki uyuşmazlıklara yol açıyor.

2-Şeffaflık Ve Bilgi Erişiminin Etkin Kullanılmaması:

Ticaret Bakanlığı tarafından kurulan KOOPBİS sistemi, kooperatiflere ait mali tablolar, faaliyet raporları, genel kurul evrakları ve ortak bilgileri gibi kritik verilerin merkezi bir platformda tutulmasını ve ortakların erişimine açılmasını zorunlu kılıyor. Bu düzenleme hesap verebilirliği önemli ölçüde güçlendiren bir adımdır. Sistem çok iyi kurgulanmışken, uygulamada birçok kooperatifte sistem ya eksik dolduruluyor ya da ortaklar bu platformdan haberdar olmuyor.  

3- Denetim Ve Kontrol Mekanizmalarının Zayıf Kalması

Kooperatiflerde denetim kurulu, yalnızca mevzuatta öngörülen bir organ değil; riskleri erken tespit eden, mali disiplini sağlayan ve sürdürülebilirliği güvence altına alan temel bir iç kontrol mekanizmasıdır. Ancak uygulamada birçok kooperatifte denetim faaliyetlerinin yeterli etkinlikte yürütülemediği, denetim kurulu üyelerinin uzmanlık ve bağımsızlık bakımından sınırlı kaldığı yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır.

Öte yandan, 2022 tarihli Kooperatif ve Üst Kuruluşlarının Denetimine Dair Yönetmelik ile getirilen dış denetim yükümlülüğü belirli kriterleri karşılayan kooperatiflerle sınırlıdır. Bu nedenle küçük ve orta ölçekli kooperatiflerin önemli bir kısmı fiilen yalnızca iç denetim mekanizmasına dayanmaktadır.

Bu çerçevede, iç denetimin etkinliğinin artırılması ve dış denetim kapsamının genişletilmesine yönelik tartışmalar, kooperatiflerde güvenin güçlendirilmesi bakımından önem taşımaktadır.

4- Kurumsal Yönetim Kültürünün Yeterince Yerleşmemesi:

 Şeffaflık, hesap verebilirlik, sorumluluk ve eşitlik ilkeleri kooperatiflerin temel felsefesinde yer almasına rağmen, uygulamada sıklıkla “aile şirketi” veya “kişisel ilişki” mantığı hâkim oluyor. Ortakların eşit menfaati yerine belirli kişilerin çıkarları ön plana çıkabiliyor. Oysa kooperatifler kâr maksimizasyonu için değil, ortakların ekonomik menfaatlerini birlikte korumak ve geliştirmek amacıyla kurulmuş yapılardır. Bu kültür eksikliği, uzun vadede kooperatifin amaçlarından sapmasına ve ortakların motivasyon kaybına neden oluyor.

Kooperatifçilikte sorunlar sadece sayılan nedenlerden kaynaklanmıyor. Bunların haricinde de farklı sorunlar mevcut.  Genel olarak bu sorun bir “yumağa” dönüşerek kooperatifçiliğin önündeki engelleri oluşturuyor. Sorunların teşhisi ise çözümün ilk ve en önemli adımıdır. Bir sonraki bölümde, bu sorunlara karşı geliştirilebilecek kurumsal çözüm reçetelerini ve yeni dönem yaklaşımlarını daha detaylı ele alacağız.

Üşütmez rûzigâr kokunla dolunca koynuma…

Âşıkların huyundandır burundan girmez rayiha…

Kibirdendir der, ruhunu açar rûzigâra.

İki yel eser devamlı başında, hayatın iki yüzü anlayacağın; bir ferahlatır bir

yakar seni.

Hep bahar olamazsın, güz de var!

Geceyi uzatıp gündüzü onun içine hapseden…

Gündüzü geceden çekip çıkartan bir Rahman var!

Sarhoşsan n’etsin sana soluğun soğuğu- serini…

Nevbahar da hoş sonbahar da hoş der geçersin.

Sahibi bir, sebebi hoş olduktan kelli!

Ancak ne olsan sınanırsın, kendi cevherini kendin de bilesin ona göre davranasın

diye, başında ha fırtına ha efil efil bahar esintisi.

Bakarsın bir müjdeciye çarpılmışsın… Ayakta kalırsan, başına geçen tacı ihsan

bilir, mevcuduna aldanmaz teşekküre dalarsan, estikçe kâm verir sana soluk.

Ve o, o Allah’tır ki rahmetinin önünde rüzgârları müjdeci yollar…Araf/57

Gani olanın hazinesinden sana düşen ne ola ki?

Verdikçe vermek dilerse sen dahi engel olamazsın…

Estirdikçe estirir yaz yelini ve sen sevindikçe sevinmeye doymazsın.

Aynı çiçek gibi, tozlarını birbirine karıştırıp kâinatı gülzara çevirmeyi vazife

edinmiş rüzgârı sevdiğince seversin.

Aynı yelkenli gemi gibi, her hışırtıda sonsuz ummanların koynuna girip

çıkacağını bilir seversin.

Aynı çocuk gibi, estikçe saçlarını dağıtır ferahlığın tadına varırsın.

Seni senden çok sevene…

Sen daha seni sevmeden seni sevene…

Rüzgârın ne latif, hediyelerin ne sonsuz, bağışların ne emsalsiz dedikçe, güle

meftun bir bülbül gibi peşinden ayrılmaz rüzgâr.

Ancak o emsalsiz iyiliklerin Sahibi zaman gelir çetin bir fırtınanın koynuna da

bırakabilir seni…

Bağlılığın nevbaharın sarhoşluğundan mıdır yoksa sen hakiki aşk safisi misin

bilesin ister…

O (cc) bilir de sen bilesin ister!

O zaman sakın baharı unutup kışa buğzetme!

Akletmekten daha faydalısı gelmemiştir cihana çünkü.

Sabret ve her kasırga, cennet cennet biriksin mahşerde…

Bir de Âd de, ki üzerlerine o köklerini kesen rüzgarı salıvermiştik.

Zariyat/41

O kasırga Âd kavmiyle birlikte çekip gitti sanıyorsan vay sana!

Dur deyinceye kadar Sahibi, bazen müjdeli bazen sarsıcı çalıp duracak kapımızı,

aynı fuzuli tek bir kelamını işitmediğimiz Hazreti Fuzuli’nin haber verdiği

gibi…

“Ne yanar kimse bana âteş-i dilden özge

Ne açar kimse kapım bâd-ı sabâdan gayrı.”

İki okula da yapılan silahlı saldırılar hem üzücü hem de son derece düşündürücü.

Şiddetin kol gezdiği, dört bir yanımızın ateş çemberinde olduğu dönemde bu tür olayları sıradan, münferit vakalar olarak görmek büyük hata olur.

Görmemeliyiz de....

Varsa ihmali olanlar elbet hesap verecektir. Ancak “sanki kirli bir elin okullara yöneldiği” gibi bir tablo var ortada. Her iki saldırıda da okul çağındaki çocukların silah kullanmadaki mahirliği, zamanlamanın aynı bölgeye denk gelmesi tesadüf olamayacak kadar ilginç.

***

Çoğu zaman önceden alınan tedbirler yaşanması muhtemel, üzücü olayların önüne geçer. Tıpkı Erzurum’da olduğu gibi.

Şu an İçişleri Bakanı olan dönemin Erzurum Valisi Mustafa Çiftçi’nin talimatıyla, Erzurum Emniyet Müdürü Onur Karaburun, 8 ay önce kentteki tüm okullarda “Okul Polisi” uygulaması başlatmıştı. Her okul, sorumlu polislere zimmetlenmişti. Böylece hem okullar güvende kaldı hem de öğrenciler dışarıdan gelebilecek tehlikelere karşı korunaklı hale getirildi.

Şanlıurfa ve Kahramanmaraş’taki saldırıların ardından Erzurum Emniyet Müdürü Onur Karaburun’a sordum: Erzurum için herhangi bir ihbar var mıydı?

Müdür Bey açık ve net cevap verdi: “Sevda Hanım, bize herhangi bir ihbar ulaşmadı. Ancak Sayın Bakanımızın Valiliği döneminde biz kentte bu tedbiri 8 ay önce aldık. Çünkü biz biliriz ki okullarda özellikle bahar aylarında bu tür olaylar yaşanabilir. Hem havaların ısınması hem de yıl sonu itibarıyla münferit olaylar artabiliyor. Biz zaten 15 gündür okullarda teyakkuz halindeyiz. Okul polisi sayısını artırdık, ilçe emniyet müdürlükleriyle toplantılar yaptık, çemberi daralttık. Gönül isterdi ki diğer illerde de bu olaylar yaşanmasın. Teşkilat olarak da, insani olarak da çok üzgünüz. Ama Erzurumlular müsterih olsun, biz görevimizin başındayız. Çocuklar okullarında, aileler evlerinde huzurlu olsun.”

***

Sadece bu açıklama bile gösteriyor ki işinizi ciddiye aldığınızda, olacakların önüne bir şekilde geçilebiliyor.  Soruşturma sonuçları kana bulanan okulların neden hedef alındığını ortaya çıkaracaktır. Olay münferit mi, yoksa planlı bir saldırı mı, elbet anlaşılacaktır. Ancak istihbarat uzmanlarının büyük çoğunluğu bu olayı münferit görmüyor. Altında bir iradenin, ülkeye yönelik bir operasyon olduğu görüşü hâkim.

Bekleyip göreceğiz.

Hayatını kaybedenlere Allah’tan rahmet, yaralılara acil şifalar diliyorum.

Türk Devleti, ateş çemberine dönen çevresine rağmen barışı arayan ülke. Yani doğru yönetiliyor. Ekonomiyi olumsuz etkileyen atmosfere rağmen, Milli Savunma alanında dünyada bir yıldız gibi yükseliyor. Deniz, Kara, Hava savunması alanında savaş gemileri, savaş uçağı (KAAN), Kızılelma, ANKA, Bayraktar TB2, TB3 SİHA’lar, Savaş ve genel maksat helikopteri, insansız savaş sistemleri, elektronik harp sistemleri. Roket ve Füze sistemleri. Dünyada 89 ülkeye savunma sanayi ihracatı. Çelik Kubbe ile hava tehditlerine karşı ülke güvenlik şemsiye altına alındı.

Türkiye’nin sorunu yok mu?

Var!

Hayat pahalılığı. Bunda ticaret ahlakından mahrum küçük bir grubu unutmuyoruz. Fakat iktidarın bu alanları kapatması, açgözlülere fırsat vermemesi gerekiyor.

Macaristan seçimlerinden umdukları!

CHP’de bir rüzgâr esiyor. Macaristan seçim sonuçları. Ne alaka demeyin, Özgür Özel, hatta yolsuzluk yargılaması devam eden Ekrem İmamoğlu, seçim kazanmış havasındalar. CHP Eski Milletvekili ve Gazeteci Barış Yarkadaş; “Çok yazık.. Eşini kemerle dövüyor, kokain kullanıyor… Bu bilgiler basına daha önce de yansımıştı…”

Kim o? Macaristan seçimlerini kazanan Magyar.

Acı olanı Barış Yarkadaş’ın, bu paylaşımı altına yapılan yorumlar. Yarkadaş, ikinci tivitinde “Şu paylaşımın altına doluşanların yüzde 93’ü ne Orban’ı tanıyor ne de Magyar’ı… Paylaşımın altına yazılan bir yorum önüme düşünce diğerlerini de okudum. Sonra da üstteki istatistiği çıkardım.

Tablo korkunç… Paylaşıma yorum yazanların yüzde 93’ü Magyar’ın eşini kemerle dövmesini ve kokain kullanmasını SAVUNUYORLAR.

Okurken hem utandım hem de iğrendim..”

 CHP’nin gölge bakanlarını duymuşsunuzdur. Biride Gıda ve Tarım Politika Kurulu Başkanı Sencer Solakoğlu. Ata tohumunun zararlı olduğunu açıklayan videoları düştü. İthal tohumu savunuyor. Ata tohumunun verimsiz olduğunu savunuyor.

“Ferreno her şeyi üretiyor biz neden üretelim. Ata tohumu diye bir şey yok, verimsiz boş işler” bu cümlelerin sahibi kendi çiftliğinin markasını bastığı ürünlerin aslında fason olarak başka yerde üretildiği ortaya çıktı.

CHP Milletvekili Orhan Sarıbal ne diyor; “Hibrit tohumu gıda israfıdır. Tohumun değeri yalnızca verdiği ürünle ölçülmez. Tohum; iklime uyumdur, kuraklığa dirençtir, toprağın hafızasıdır. Yüzyılların bilgisidir. Tohumu sadece verim hesabına indirgerseniz, aslında gıda egemenliğinden, biyolojik çeşitlilikten ve üreticinin bağımsızlığından vazgeçmiş olursunuz. Ata tohumu bulunduğu coğrafyaya uyum sağlamış bir genetik mirastır. Daha az su ister, daha az kimyasal gerektirir, toprağı yormaz. En önemlisi; çiftçiyi her yıl yeniden satın alma zorunluluğuna mahkum etmez.” (Çiftçi, CHP Bursa Milletvekili, Ziraat Mühendisi)

Evet, işte böyle. CHP üst yönetimi Macaristan üzerinden zafer okuması yapıyor. Belediyelerdeki yolsuzluklar, Uşak Belediye Başkanının rezaletleri ve birçok ilde ortaya çıkan yönetim biçimleri (!), bir belediye başkanı tarafında tacize uğrayan 17 yaşında bir kızın şüpheli kazayla ölümü. Aslında say say bitmiyor.

E, öyleyse millet neyinize güvensin. Aslı Baykal, “Bir Türk Macaristan'daki seçim sonuçlarına neden sevinir? Türkiye'de bir türlü umut yaratamayan bir partinin Macaristan'daki iktidar değişiminin ülkemizdeki insanları etkilemesini umarak konuyu gündeme taşıması bütün olay.”

Ama ağalar bizimle galiba eğleniyor.

Lev İvanoviç Yaşin, kısa adıyla Yaşin…

    Sovyetler Birliği’nin A Millî Futbol Takımı’nın kalecisiydi. Uluslararası Futbol Tarihi ve istatistikleri federasyonu (IFFHS ) tarafından, 1900’lü yılların yani 20. Yüzyılın en iyi kalecisi seçilmişti. 

     Lev Yaşin, 1950'lerde dünyadaki kalecilik anlayışını değiştirmiş,  o güne kadar altı pas içindeki kale çizgisini terk etmeyen, altı pas dışına pek çıkmayan bir kaleci tipi yaygındı dünya futbolunda…. Ancak Yaşin, bu anlayışı değiştirdi. Ceza alanına giren ve yaklaşan topları tutmak için kalesini terk etmekten çekinmiyordu. Ayrıca çok da iyi yer tutan bir özelliği vardı.

     Eski SSCB A Millî Futbol Takımı’yla (Rusya), Avrupa şampiyonu ve Dünya dördüncülüğü unvanlarını kazanan Yaşin, 1949'da girdiği SSCB İçişleri Bakanlığı'nın resmen takımı olan Dinamo Moskova'daki ilk yıllarında, bakanlıkla sorunlar yaşamıştı.  Buna rağmen takımdan hiç ayrılmadı. Doğduğu Moskova’da hayata veda ettiğinde, yaşı Trabzon’un il plakasını taşıyordu 61!

     Yıllar önce, Trabzon amatör futbolunda da bir kaleci vardı. Profesyonel değildi, olmadı, olamadı da. Ama oynadığı süre içerisinde o zamanın en iyi kalecisi Yaşin’e; gençliğinde sarışınlığıyla, yakışıklılığıyla ve  tip olarak benzerliğiyle çevresi artık ona Yaşin demeye başlamıştı. O da sarışındı ve lakabı Sarı Nail idi.

      Yaşin gibi değildi ama Lev Yaşin’e fiziksel olarak, sima olarak çok  benziyordu. Zaman zaman da 1.75’lik boyuna rağmen kalesinde çok iyi maçlar çıkarıyordu.

      1932 yılında Trabzon’un Gülbahar Hatun (Atapark) Mahallesi’nde, şimdilerde yıkılmış olan üç katlı bahçeli müstakil tipik bir Trabzon  evinde dünyaya geldi. Ayakkabıcı rahmetli Ahmet Memiş ile Hafız olan annesi Melahat Memiş’in oğluydu.  Tam altı kardeştiler. İki kızdan ablası olan Büher rahmetliydi. Diğeri Emine. Geri kalan dört erkek kardeşten Emin rahmetli, diğer ikisi Şeref ve Ali idi. Nail, ailesinin üçüncü çocuğuydu.                                                              

     Okul hayatına Gülbahar Hatun İlkokulu’nda başladı. Ülkü İlkokulu ile devam etti. Bahçecik rampasındaki Gazipaşa İlkokulu’nda da ilkokulu nihayet tamamlayarak mezun oldu. En son olarak ise Kavakmeydan semtindeki zamanının Sanat Okulu’nun orta kısmından mezun oldu.

     Boyu şimdiki kaleciler gibi çok uzun değildi ama kale içinde bazen boyu uzuyordu sanki! Gülbahar’ın Mahallesi’nin dar ara sokaklarından, Trabzon Lisesi’nin bahçesine, oradan da fark edilince yolu kentin en iyi takımlarından İdmangücü’ne uzandı.

     Futbol oynamasına pek sıcak bakmayan rahmetli babasından fırsat buldukça, idmanlara ve maçlarına gizli gizli kaçıyordu. 1951-52-53 yılları yeşil-beyazlı İdmangücü’nün kalesini korumakla geçti. İddialıydı, belki çok daha iyi bir kaleci olabilirdi. O yıllarda profesyonelliğe imza atabilirdi ama babası futbol oynamasına pek sıcak bakmıyor, çok da izin vermiyordu.

     O aralar askerliğin yolunu tutmak zorunda kaldı. Kütahya, İzmir ve Malatya’da içtimalara çıktı! Havacıydı. Kaleci olduğu öğrenilince, Malatya’da askeri Havagücü takımında kaleye geçti.  

     Şimdiki gibi altı ay değil, baba gibi! 24 ay askerlik yaptı. Havagücü takımıyla Malatya’da ve çevre illerde eldivenlerini giydi maçlara çıktı. Grup şampiyonlukları yaşadı. Diyarbakır’da finallere gittiler. Final de Diyarbakır Havagücü’ne 2-1 yenilince, Türkiye’deki Havagücü takımları arasındaki bu şampiyona da 2. oldular.

      Vatan görevi bitince bir ara idmanocağı ile antremanlara çıktı ama kendisini 1956 yılında bir anda Yolspor’da buldu. Turuncu  siyahlılarda beş sezon kaleyi korudu. Sarışın olduğu için genelde Sarı Nail olarak tanındı.  Döneminin dünyadaki en iyi kalecisi Yaşin’e yüzü ve tipi benzediği için Yaşin damgasını da yiyince; oldu nam-ı diğer adı: Yaşin Sarı Nail!

       Yolsor’un Kulübü’nün başkanı rahmetli Doktor Ahmet Özpeker idi. Burada oynarken kendisine para yerine kadrolu iş teklif edildi. Karayollarının futbol takımı olan Yolspor’da eldivenleri  ve keleci kazağını giydiği için, Trabzon’da Karayolları 10. Bölge Müdürlüğü’nde işe alındı. Çalışırken oyuncu olduğu için izinli olarak idmanlara ve maçlara gitti ve de sahaya çıktı.

      Takımında 1. kaleciydi. İyi 90 dakikalar çıkarınca Trabzon Futbol Karması’na seçildi. Kenan Kayıkçı antrenörleriydi. Kenan Hoca rahmetli olunca, Nail Memiş hem takımın kalecisi hem de antrenörü olarak Trabzon Amatör Küme’nin çok güçlü takımı Yolspor’da görevine devam etti. Bir ara önemli bir Doğanspor maçında çok ciddi şekilde sakatlandı ve diz bağı koptu. Nail Memiş’i kulübü, o zamanki şartlarda yolcu vapuruyla Trabzon Limanı’ndan İstanbul’a tedaviye gönderdi. Hem de Fenerbahçe Kulübü‘nün doktoruna…

      Kaleci Sarı Nail’in sağ dizi alçıya alında. İki hafta alçıda kaldı. Ayağı resmen tutuldu, kaskatı kesildi. Alçıları çıkardıktan sonra kendisine yeniden sahalara dönebilmesi için Trabzon’da, her kimin fikri ise bir ilkel yöntem kullanıldı. İsterseniz gelin bu kısmını artık günlerini evinde geçiren 94 yaşındaki ondan, bizim Ataparklı Lev Yaşin’den! Dinleyelim:

‘’ Ayağımı oynatabilmem ve açılması için 6 woltluk bir akü buldular getirdiler. Dedim ki bu nedir arabayı mı şarj mı edeceksiniz? Vurduracak mısınız beni? diye espri de yaptık, gülüştük. Dediler ki; ‘seni değil ama kablonun uçlarını dizine takıp vurduracağız.’ Baktım bunlar ciddi. Akünün kablolarının bir ucunu dizime tutuyorlar, diğer ucunu aküye tutuyorlar. Bunu bana yaklaşık 15 gün her gün uyguladılar. O zaman ki tedavi detayı işte! Güler misin ağlar mısın? Akünün faydası odlumu bilmem ama (bu ara gülüyor) bir ay sonra ayağım yavaş yavaş kendine gelmeye başladı. Yine de sakat sakat kaleye geçtim. İnanır mısınız? Kolay kolay da gol yemiyordum. Bazen beni aşıp iç filelere doğru gol olmaya giden topun arkasında hüzünle de bakıyordum bakmıyordum değil!’’

Futbolu bıraktıktan birkaç yıl sonra, O dönemki Yolspor Kulüp Başkanı Osman Saka ile bir yerde oturmuş sohbet ederken bana güzellik olsun diye birden bire :

‘’Nail, gel sana Jubile maçı yapalım’’ dedi. ‘’Ama ben istemedim.’’

      Sarı Nail, futboldan sonra bir ara yüzme antrenörlüğü ve atletizm hakemliği de yaptı. Futbolcuya kız vermedikleri dönemde 1962 yılında dünya evine girdi. Tirebolulu komşuları Nazire Hanım bir ara ameliyat olunca, sonrasında kız kardeşi  Ruhşen Hanım, bir gün onlara ziyarete memleketlerinden geldi. Hava almak için pencereye çıktığında Sarı Nail’in göz markajına girdi. O akşam rahmetli annesi Nail Memiş eve gelince: ‘’Oğlum… Nazire Hanım’ın kız kardeşi ablasına geçmiş olsuna Tirebolu’dan geldi. Çok güzel bir kızcağız, gördüm.’’ der demez. Sarı Nail’de: ‘’ E, ne duruyorsun dedim. Gidin isteyin o zaman.’’ Diyince, Nail  Memiş ile Ruhşen Kadıoğlu evlilik kervanına katılmış, bundan tam 64 yıl önce.

     Yaklaşık yedi yıl kadar önce kalçasına protez takıldı. O gün bugündür  evin içinde koltuk değnekleri yerine, yaşlıların kullandığı bir yürüteç olan walkeri ( dört ayaklı, tekerlekli, alüminyumdan yapılmış destek aleti) destek kullanarak yürüyordu.

      Evin içinde artık 82 yaşında olan hanımı en büyük destekçisi, kendi de 94’üne girdi. Tülay ve Nuray adlı iki yetişkin kız, bir de Muzaffer diye yetişkin evlatları var. Gençlik çağlarında olan toplam dört torun sahibi de olmuşlar.

     Kızlarından Nuray Hanım ev hanımı. Tülay ise marifetlerini sergiliyor. Butik pastacılık mesleğiyle meşgul. Oğlu Muzaffer ise Edirne’nin en tanınmış beyin cerrahlarından biri.

     Yolspor’un kalesini koruduğu dönemlerde galibiyet primi olarak on lira sözü verirlermiş, onu da alamazlarmış. Alınan galibiyet primlerinin hepsini toplayarak sezon sonu öderiz demiş başkanları rahmetli Dr. Ahmet Özpeker ve yönetim kurulu. Sezon bitince de primlerini isteyen takım kadrosuna ‘’Ne yaptınız da, ne istiyorsunuz? Lig de 3. oldunuz’’ diyerek, sezon boyunca alınan galibiyetlerin biriken primlerini vermemişler. Haliyle sezon sonunda yaşanan bu duruma oldukça da üzülmüşler.

     Malatya Havagücü’nün kalesini korurken, başından geçen bir anısını da bize aktarmak istedi Sarı Nail. Elindeki walkeri bıraktı. Yavaş yavaş oturdu arkasına doğru yaslandı.  ‘’ O sezon çok iyi kalecilik yapmıştım.’’ diye söze başladı ve devam etti: ‘’ Deplasmandaki diğer maçlara G-47 askeri uçağıyla giderdik. Malatya’da maçlar bittiğinde, askeriyenin altı ayrı futbol takımı bayramdaki okullar gibi sahanın kenarına dizildik. Karşımızda subayla, paşalar… Paşa’nın yaveri direk benim yanıma geldi. Herkes döndü merakla bakıyor. Dedi ki, yani paşa zahmet edip gelmedi yanımıza. Paşa adına dedi ki.’’ Paşam seni gözlerinden öpüyor ve tebrik ediyor. Tabi ben hem gururlandım. Hem de kendisi gelip niye söylemiyor diye de biraz üzüldüm. Ama arkasından, bana 15 gün kafa izni verdiğini öğrenince çok sevindim.’’ Bunu anlatırken yine gözlerinin içi parıldadı.

                                                               *

     1958 yılında zamanın en iyi takımı olarak gösterilen İdmanocağı’dan teklif aldı. Sarı kırmızılıların yöneticilerinden rahmetli Nihat Karanis, kendisine  3 bin 500 lira transfer teklifi yapmış ama o gitmek istemediğini söyledi. Çünkü İdmanocağı’nın kalesinde zor bir rakibi vardı. Rahmetli nam-ı diğer Hantal İbrahim.

     Yıllar önce 1977 yılında emekli olan asırlık çınar! Şimdi Kavakmeydan semtinde yol üstündeki apartman dairesinde, hayat arkadaşı  Ruhşen Hanım ile kış günlerinde buğulu pencerelerin arkasından, yaz günlerinde balkonlarından, bir zamanlar yan yana duran ve Trabzon futbolunun kalbi olan  Merkez İnzibat Karakolu’nun karşısındaki eski Taramalı Sahayı, Yavuz Selim Sahası’nı ve Avni Aker Stadyumu’nu arıyor ışıldayan gözleri ama yerinde yoklar.

      Bulamıyor, hüzünleniyor ve eski anılarına doğru, sağ elinin içini çenesine yaslamış, oturduğu yerden uzaklara doğru dalııııp gidiyordu.

Erzurum’da yatırım amaçlı gayrimenkul satın alan devlet adamlarından biri, Kanuni Sultan Süleyman döneminin sadrazamlarından olan Semiz Ali Paşa’ydı. Ali Paşa,  Bosna’nın köklü ailelerinden Poturoğullarına mensup olup 1495’te dünyaya gelmişti. 1510’lu yıllarda Praça kasabasından devşirilerek İstanbul’a getirilmiş ve Enderun’da eğitime tabi tutulmuştu. 1520’de eğitimini tamamlayarak fiili hizmete başladı. Çeşitli görevlerden sonra 1549-1553 yılları arasında Mısır Beylerbeyi oldu. Ardından ikinci vezir rütbesiyle Divan-ı Hümâyun’a katılan Ali Paşa, yaklaşık sekiz yıl divan üyeliği yaptı. Veziriazam Rüstem Paşa’nın 1561’de vefatı üzerine, 66 yaşındayken sadaret makamına getirildi. Yaklaşık dört yıl Osmanlı Devleti’nin Padişah’tan sonraki ikinci adamı olarak görev yapan Ali Paşa, 29 Haziran 1565’te vefat etti. Kendisinden sonra Sokullu Mehmet Paşa sadrazam oldu.

Arkasında 8 milyon duka gibi büyük bir miras bırakan Ali Paşa, vefatından hemen önce bir vakfiye tanzim ettirmiş ve bu vakfiye Aralık 1565’te tescil edilmişti. Yapmış olduğu hayır işleri arasında, Babaeski’de Mimar Sinan tarafından inşa edilen ve Cedid Ali Paşa Camii, Edirne’de yine Mimar Sinan’ın yaptığı Ali Paşa Çarşısı, çarşı kapılarına yakın bir cami ve bir mescit, İstanbul Eyüp’te Cedit Ali Paşa Mescidi, Kaaragümrük’te Mimar Sinan’ın eseri olan Cedit Ali Paşa Medresesi, Eyüp’te Kasımpaşa ve Otakçıbaşı mahallelerinde iki çeşme, Rumeli’de Ereğli kasabasında iki çeşme ve Silivri’de Akviran köyünde bir cami vardır. Ali Paşa bütün bu hayır işleri için İstanbul, Anadolu ve Rumeli’de pek çok gayrimenkul vakfetmiştir.

Semiz Ali Paşa, Erzurum’da herhangi bir görevde bulunmamıştır. Bununla birlikte sadrazamlığı sırasında, Nisan 1563’te, Erzurum’daki 40 dükkân ve bir kervansarayı (ribat) satın alarak mülklerine dâhil etmiştir. Bunları satan kişi, o dönemde şehrin önemli yöneticilerinden ve gayrimenkul zenginlerinden Koçi Bey’dir. Lalapaşa Camii önündeki Sultanî Çarşısı civarında bulunan bu dükkânlar “Koçi Bey Dükkânları” olarak ün yapmıştır. Ali Paşa’nın satın aldığı bu gayrimenkuller vefatından sonra, tek oğlu olan Mehmet Bey’e kalmıştır. Ardından, Rüstem Paşa Vakfı’nın mütevellisi Mehmet Kethüda tarafından satın alınarak Rüstempaşa Vakfı’na dâhil edilmiştir. Bununla ilgili belgenin tarihi Mayıs 1568’dir. Rüstem Paşa, bu dükkânlardan başka, ilk Erzurum Beylerbeyi Mehmet Han’dan da çok sayıda gayrimenkul satın almıştır. Erzurum’da Rüstem Paşa Vakfı’na ait toplamda 95 dükkân, bir hamam ve bir bedestenin yanısıra günümüzde Oltu taşı imalat ve satış yeri olan Taşhan mevcuttur.

Konuyu örneklendirmek için bir ilimizde uygulanan modelden bahsetmek istiyorum.

Uzun yıllar ihtiyaç duyulan peyzaj ürünlerini şehir dışından temin eden bir kurum, lojistik maliyetlerini azaltmak ve yerel üreticiyi desteklemek amacıyla ürünlerin yerelde üretilmesine karar veriyor. Yapılan planlama sonucunda üreticileri kooperatif çatısı altında örgütlendirerek ihtiyaç duyulan ürünlerin üretiminin il sınırları içinde gerçekleştirilmesi planlanıyor.

Ancak yeni bir ürüne geçmek üretici açısından kolay olmuyor. Yatırım, teknik bilgi ve pazar riski olduğundan üreticiler, yıllardır sürdürdüğü üretim alışkanlığını bırakmak istemiyor. Doğal olarak yeni ürün üretme konusunda tereddüt ediyor.

Kurum üreticileri bilgilendirilip, doğru bir organizasyon kuruyor. Ardından belirli şartlar çerçevesinde üretilen ürünleri satın alma güvencesi veriyor. Bunun üzerine kooperatif aracılığıyla üretim yapılıp,  taahhüt edilen alımlar gerçekleştiriliyor. Üreticiler katma değeri yüksek ürünler ürettiği için gelirlerinde ciddi artış sağlanıyor. Kurum ise ihtiyacını daha düşük maliyetle karşılamış oluyor. Model başarılı oldukça katılım daha da artıyor ve kooperatif yapısı güçleniyor.

Bu uygulama iki gerçeği ortaya koymaktadır.

Birincisi; üreticinin katma değeri yüksek alanlara yönelmesinin genellikle kendiliğinden gerçekleşmediğidir. Bu değişim çoğu zaman yönlendirme ve güvence mekanizmalarıyla mümkün olmaktadır.

İkincisi; pazarlama ve alım güvencesinin üretici kararında belirleyici olduğudur. Üretici, ürettiği ürünü hangi şartlarda ve kime satacağını bildiğinde risk almaktan kaçınmamaktadır.

Benzer bir örnek kadın kooperatiflerinde görülmektedir.

Sanayi bölgesinde kurulan bir kadın kooperatifi, esnaf lokantası işletmektedir. Yemekler evlerde değil, lokantanın mutfağında hazırlanmaktadır. Hangi gün hangi yemeğin yapılacağı ve o gün mutfağa kimin gireceği önceden planlanmaktadır.

Kazanç emeğe dayalıdır. Kooperatif ortağı olmak tek başına gelir sağlamamakta; üretime fiilen katılan ortak kazanç elde etmektedir. Üretime katkı sunan kazanmakta, sunmayan gelir elde etmemektedir.

Bu örnekler açıkça göstermektedir ki sorun modelde değil, doğru organizasyonun kurulamamasındadır. Olumlu örneklerin sayısı son yıllarda hızla artmaktadır. Bu verilen örnekler dönüşüm için neler gerekebilir sorusunu cevaplarken ufkumuzun açılması için verilmiştir. Tek başlarına sistem bu şekilde yürür anlamı çıkmamalıdır.

Peki Kooperatifçilik uygulamalarında karşılaşılan temel problemler ve çözüm önerileri nelerdir? Sonraki bölümlerde bu sorulara cevap arayacağız.

Kutsal mekânlara giderek orada ibadet etme, hemen hemen her dinde görülen bir ibadet şeklidir. Çin ve Japonya’da yüksek dağların en zirve yerleri, Hindistan’da Himalayalar, Ganj Nehri, Budizim’de Kuşinagara bölgeleri insanların ibadet yapmak, günahlarından arınmak için seçmiş oldukları noktalardır.

Musevilikte Süleyman Mabedinden kalan Ağlama Duvarı kutsal mekân ilan edilirken, Hristiyanlıkta Meryem Ana ile ilgili birçok yer hacı olmak için kutsanmış mekân olarak görülmüştür. Yine Kudüs şehrinin her üç din için kutsiyeti çok yüksektir.

Kutsal yerler ilk başlarda o dine mensup kişiler için yakın bir mekân olmasına rağmen dinin geniş coğrafyalara yayılması ve yeni milletlerce benimsenmesi ile mesafeler açılmış, insanlar bu kutsal mekâna ulaşmada çok büyük sorunlar yaşamaya başlamıştır.

Bu mekânları korumak adına insanlar binlerce yıl savaşmış, oraya ulaşmak için çok çileli yolculuklar yapmıştır.

Özellikle Hint tarafında yaşayan insanlar kendilerini Tanrı karşısında aşırı derecede hakir, günahkâr olarak görme kültürüne sahiptir. Kendilerini affettirmek için on bin yıl tek ayak üzerinde duran, yüz bin yıl yemeden içmeden yaşayan, Himalaya’da bir milyon yıl tek ayak üzerinde durarak çileli bir süreçten sonra Tanrı tarafından affa uğradıklarını anlatan efsaneler Sih ve Buda taraftarları arasında yayılmıştır. Bu anlayış zamanla dini uğruna çileli yaşayışı, uzun yolculukları beraberinde getirmiş, insanlar en uzak mesafede olsalar bile çileli bir yolculuktan sonra kutsal mekânları ziyaret ederek affa uğramayı, günahlarından arınmayı amaçlamışlardır.

Peygamberimizin Medine’ye defnedilmesi ile birlikte Mekke ve Medine Şehirleri daha bir önem kazanmış ve Hacca gitmek İslam’ın temel şartlarından birisi hâline gelmiştir.

Eski Ahit İbranicesinde bir şeyin etrafında dönmek manasına gelen “hag” kelimesi daha sonraları Sami dillerinde “hac” şekline dönüştürülerek kullanılmıştır.

Hacı demek, tur atan, bir şeyin etrafında dönmüş olan manasında kullanılmaktadır. Kâbe’ye giden kişiler Safa ve Merve arasında yedi kez gidip geldiklerinde hac yapmış oluyorlar ki bunlara hâgî, hacı denilmiştir.

Çok önceki dönemlerden başlamak üzere Arabistan’a uzak bölgelerden gelen Müslümanların hac yolculukları çok zorluklarla geçmiştir. Osmanlı Dönemi’nde de bu durum devam etmiştir.

Osmanlı’da hac yolculuklarına çoğu zaman toplu hâlde gidilir ve bu topluluğa da Surre Alayı denilirdi. Her yıl Recep ayının on ikisinde yola çıkan bu alayın emniyet sorunu vardı. Bedeviler, hacı adaylarının yollarını keser, tüm değerli eşyalarını alırdı. Bazen hacıların güzergâhındaki su kuyularını kapatır ya da bu kuyulara zehir katarlardı. Bu tür tehlikeleri bertaraf etmek için, binlerce yeniçeri koruma görevlisi olarak alaya katılır, fakat yine de başarılı olamazlardı. Bu yüzden Osmanlı Devleti, güzergâh üzerindeki şeyhlerle anlaşma yoluna gitmiş, şeyhlere şeyhin adamlarının hacılara yardım amacı ile getireceği yemek ve su karşılığı olarak yüksek miktarlarda para ödeyerek kervan emniyetini sağlama almaya çalışmıştı.

1701 yılında bedevilerin istediği haracı vermeyen ve onları kılıcımla terbiye ederim diyen Hasan Paşa’ya kızan bedeviler hac kafilelerine saldırarak binlerce hacıyı şehit etmiş, Hasan Paşa kılık değiştirerek bu saldırıdan kurtulmuş bu olaydan sonra da Hasan Paşa için halk,  Hacıkıran Hasan Paşa lakabını takmıştır.

Hicaz demir yollarının yapılması ile Osmanlı Devleti’nin bölgedeki siyasi ve askeri etkinliğinin artacağından korkan İngilizlerin hac yolculuğundan alacakları gelirlerin azalacağını öne sürerek Bedevileri nasıl kışkırttıklarını Lawrance’nin anılarından ve Fahrettin Paşa’nın Medine Müdafaası  adlı eserinden öğrenmekteyiz.

Hac yolcuğunda kara ulaşımında bu zorluklar yaşanırken deniz yoluyla yapılan yolculuklarda da büyük sıkıntılar ortaya çıkmıştır.

Müslümanları küçümseyen, cahil gören, hac yolculuklarını vurguna dönüştüren, Mekke ve Medine’yi kolera ve veba hastalığının merkezi olarak gören İngiliz, Fransız, Rus ve Almanlar, Müslümanlara çok ağır şartlar ileri sürmüş, onları zorunlu karantinaya tabi tutmuş, birçok Müslüman’ın çok büyük sefaletler ile hac görevini yapmasına neden olmuşlardır.

İngiliz gemi şirketleri, dört yüz kişilik gemilere dört katı fazla hacı adayını almış, onları yollarda mağdur etmiş, her beş hacıdan birinin ya Kâbe’yi görmeden ya da Kâbe’yi görüp evine dönmeden gemide ölmesine neden olmuşlardır. Gemide istif hâlinde giden, tuvalet vb. ihtiyaçlarını gideremeyen hacılar, büyük umutlarla çıktıkları bu yolcuktan fiziki olarak çok yıpranmış, manen ise ihya olmuş bir şekilde dönmüşlerdir.

Eski dönemlerde yapılan hac ibadetinin yükünü insanlar hem mali olarak hem bedenen yüklenirken, günümüzde Hac yolculuğu özellikle zenginler için konforlu bir seyahate dönüşmüştür ki bu da normal ve olması gereken bir durumdur.

Sabahlarım hep yorgun, gecelerim hep ıssız

Bir şeyi özlüyorum, bir şeyi, ama neyi

Ya gurbet kucaklasın ya memleketim sarsın beni

Öz toprağımda misafir gibiyim, gurbette yarım

Azalıyor vaktim, gittikçe artıyor sancılarım

Bir şeylere geç kaldım, bir şeylere ama neye

Belki hiçbir şeye, belki her şeye

Çıktığım yolların sonunu kestirebiliyorum

Çıkmadığım yollar için, kendime bileniyorum

Kayıp bir mezarlıkta hayaletten farksızım

Doğduğum toprakta el, gurbette sıfatsızım

Bu koskoca evrende, bana bir karış yer yok mu

Bir avuç toprak, bir yudum su, bu bana çok mu

Yüzümdeki her çizgide, zaman ile kavgadayım

Aynalar gösteremez beni, ben yokum, ben yalanım          

Kaç sihirli insan, kaç sihirli nesne, kaç büyülü duygu?

Ve nedir onlar?..

Nezaket ve aşk, o listede yer alıyor mu?

★★

‘Nezaket kar gibidir; örttüğü her şeyi güzelleştirir.’

diyor Halil Cibran (1883-1931).

Düşünüyorum, hiç abartılı değil; gerçekten öyle!

Düşünsenize, eleştirinin ya da şikâyetin nazikçe dile getirileni…

Nasihatin nezaketle sunulanı…

Bir dileğin, bir isteğin nezaketle aktarılanı…

Dostun, hatta düşmanın bile nazik olanı…

Dolayısıyla ilk bakışta olumsuz gözüktüğü halde ‘üstü nezaketle kaplanmış’ şeylerin tümü ne güzeldir ve onlar hayatı nasıl da güzelleştirir!

Öyleyse nezaket göstereniniz çok olsun sizin de. Hayatınız öyle güzelleşsin.

Ama nezaket söz konusu olunca siz de cömert olun lütfen, başkalarının hayatlarını güzelleştirin.

Zor değil öyle yapmak, nazik biri olmak. Bilirsiniz zaten.

Biraz çaba ister sadece…

Biraz da kararlılık…

★★

Birkaç satır önce nezaketi tanımlayan o çok güzel cümlesini kullandığım Lübnan asıllı Amerikalı şair, ressam, düşünür Halil Cibran’ın, sosyal medyada adı en çok anılan, şiirlerine en çok atıfta bulunulan, özlü sözleri en fazla paylaşılan, sınırları aşmış, evrensel sanatçılardan biri olduğunu söylesek herhalde yanılmış olmayız.

Google Analytics öyle diyor en azından…

İşte o büyük şairin en sevdiğim şiirlerinden birinin  -Ermiş adını verdiği şiirinin- belki de en güzel bölümü olan ‘Aşka Dair’ şöyle başlar:

“Aşk sizi çağırdığı zaman izleyin onu, yolu çetin, sarp olsa da

Ve kanatlarıyla sizi sardığında, kendinizi ona teslim edin

Tüylerinin içine gizlenmiş keskin kılıç sizi yaralayacak olsa da…”

Ve şiir şöyle devam eder:

“Aşk sizinle konuştuğunda, inanın ona

Sesi, kuzey rüzgarlarının bahçeleri darmadağın ettiği gibi düşlerinizi dağıtsa da

Aşk sizi taçlandırırken çarmıha da gerebilir

Hem büyütür hem budar sizi

Yükselip tepenize, güneşte titreyen en körpe dallarınızı okşadığı gibi

Alçalıp köklerinize, toprağa sıkı sıkı tutunan bağlarınızı sarsabilir de

Ve buğday demeti gibi bağrında birleştirir sizi,

Kabuklarınızdan soyup çıplak bırakır, apak edinceye kadar öğütür,

Kolay biçim alacak kadar yoğurur

Ve sonra koyar sizi kutsal ateşine

Tanrı’nın kutsal şöleninde okunmuş ekmek oluncaya kadar.

Aşk bütün bunları, siz yüreğinizin sırlarına eresiniz

Ve bu bilgiyle hayatın yüreğinin bir parçası olasınız diye yapacaktır

Ama eğer siz, korkuya kapılıp, sadece aşkın güvencesini

Ve sadece onun hazzını isterseniz

Çıplaklığınızı örtünüp aşkın harmanını terk edin daha iyi.

Güleceğiniz ama doyasıya gülemeyeceğiniz

Ve ağlayacağınız ama tüm gözyaşlarınızı dökemeyeceğiniz

Mevsimleri olmayan bir dünyaya dönün.

Aşk kendinden başka hiçbir şey vermez

Ve kendinden başkasından da almaz

Aşk ne sahip olur ne de sahip olunur; çünkü aşk yeter aşka…

Aşka yol çizebileceğinizi düşünmeyin

Çünkü aşktır size yol gösterecek olan

Sizi kendine layık bulursa eğer.

Aşkın bir arzusu yoktur kendini gerçekleştirmekten başka…”

★★

Eğer sabredip bu dizeleri sonuna kadar okuduysanız şimdi size bir kez daha sormak isterim:

Sizin hayatınızda dokunduğu her şeyi güzelleştirme gücüne sahip kaç katalizör var?

Kaç sihirli insan, kaç sihirli nesne, kaç büyülü duygu?

Nedir onlar?..

Acele etmeyin ne olur!

Sakince, iyi düşünün, hiçbirisini atlamayın!

Nezaketten ve aşktan sonraki güzel, büyülü, doğurgan şeylerin(izin), tamamı sadece size ait olan o şeylerin hepsini getirin aklınıza…

Ne eksik ne da fazla olsun!

Geçmişin Hayaletleri ve Algı Bariyeri

Bu sorunun cevabı, kolektif hafızamızda saklı. Özellikle 1980–2000 yılları arasında, denetimin ve profesyonel yönetimin geri planda kaldığı bazı konut yapı kooperatiflerinde yaşanan zaaflar, yarım kalan hayaller ve suistimal iddiaları toplumda derin bir yara açtı. Medya bu olumsuz örnekleri her fırsatta vitrine taşıyınca, zihinlerde tehlikeli bir denklem kuruldu: “Kooperatif = Risk.”

Einstein’ın ünlü sözü burada da geçerli: Önyargıları kırmak, atomu parçalamaktan daha zor. Bugün bu modelin önündeki en büyük engel ne mevzuat ne de sermayedir; asıl engel, bu kemikleşmiş önyargıdır.

Kurumsallaşmış İmece: Genetiğimizdeki Güç

 Aslında kooperatifçilik bize hiç yabancı değil. Anadolu kültürünün genetiğinde yer alan imece, bu modelin en yalın ve samimi halidir. İnsanların tek başına omuzlayamayacağı yükü birlik olup kaldırmasıdır. Kooperatifçilik ise bu kadim geleneğin modern dünyadaki, yani hukuk ve ticaret disipliniyle buluşmuş halidir. Sermayesi sınırlı bireylerin, "ben" yerine "biz" diyerek kurumsal bir kimlik altında devleşmesidir.

Fikir mi Yanlış, Uygulama mı?

Kooperatifler sadece birer iyi niyet topluluğu değil, 1163 sayılı Kooperatifler Kanunu ve Türk Ticaret Kanunu’nun sınırlarını çizdiği, hukuk disiplini ve profesyonel yönetim gerektiren ticari teşekküllerdir. Dayanışma ruhu bu yapının yakıtıdır; ancak direksiyonda hukuk ve liyakat yoksa aracın menzile ulaşması imkansızdır.

Kooperatifçilik modeli dünyada başarıyla işliyorsa ve bizim kültürümüzde zaten mevcutsa, uygulamada neden tıkanıyoruz? Sorun gerçekten "birlikte iş yapma" fikrinde mi, yoksa o fikri yönetme biçimimizde mi?

Bu soruların peşine düşerken; bir sonraki bölümde, doğru bir organizasyon ve akılcı bir planlamayla kooperatifçiliğin nasıl bir "yerel kalkınma mucizesine" dönüştüğünü, yaşanmış bir örnek üzerinden inceleyeceğiz.

Babanın ve annenin ölümü sadece hayatında olan bir insanı eksiltmez. Yönün, dayanağın, güvencen, dostun, gölgen, sohbet arkadaşın kaybolur.

Hele birlikte yaşıyor, her gününü birlikte geçiriyorsan, sofrada bir tabak, evde bir oda, salonda bir koltuk, sabahları dualarla yola koyulduğun kapı boş kalır.

Bu acı, bu ıztırap, bu eksiklik zamanla azalmaz, aksine artar ve annenin-babanın yeri asla doldurulamaz, eksiklikleri asla giderilemez.

Babanın, annenin öldüğü gün dışarıda her şey aynıdır. Sokaklar kalabalık, gökyüzü karlı, güneşli, insanlar aynı telaş, aynı koşturma içindedir. Ama sen artık o dünyanın, o kalabalığın, o hayatın içinde değilsindir, çünkü senin bütün dünyan altüst olmuştur.

Herkes yaşamaya, dünya dönmeye, mevsimler değişmeye devam eder, sen olduğun yerde kalırsın. Hayatın, kelimelerin, cümlelerin yarım kalır.

Acı, ilk anda çok keskindir, bıçak gibi girer kalbine, nefes alamaz, boğulursun. Sonra o acı bedenine, kalbine, ruhuna yerleşir ve artık senin bir parçan olur.

Acıyla yaşamayı, yemeyi, içmeyi, hatta bazı geceler uyumayı bile öğrenirsin. Fakat bütün bunlar kabulleniş değil, çaresizliktir.

Üzüntü; yaşadığın her an, yaşadığın her olayda seni yakalar. “Babam olsaydı ne derdi?”, “Annem olsaydı ne yapardı?” sorusu, “Babama, anneme bunu anlatabilseydim” arzusu çıkmaz içinden.

Anne ve babanın yokluğuyla oluşan boşluk, eksiklik senin için üzüntü, endişe, korku kaynağıdır. Çünkü babanın, annenin yokluğu karanlıkta kaybolmak gibidir. Göremezsin, duyamazsın, konuşamazsın, anlatamazsın, adım atamazsın.

Korku çok derindir ama yalnız kalma korkusu değil bundan böyle ana-baba duası alamama ve korumasız kalma korkusudur. Çünkü baban ve annen seni koruyan görünmez kalkanlardır. Onlar gidince dünya daha sert, daha soğuk, daha ürkütücü ve güvensiz hale gelir.

En çok da her gün evden çıkarken “Oğul, benim sensiz ne günüm var, Allah senin yardımcın olsun” diyerek aldığın anne duasıyla birlikte yaşadığın o güven duygusunu hissedememek, babanın senin için yaptığı “Oğlum, Allah senden razı olsun” duasını duyamamak korkutur insanı.

İnsanlar “zamanla alışırsın” der. Asla alışılmaz, alışılamaz ve aslında sen de alışmayı istemezsin, yüreğinde, dualarında, her an aklında olsunlar istersin. Çünkü ölüm onları hayatından almıştır, kalbinden değil.

Susmayı, içindeki boşlukla, yüreğindeki acıyla yaşamayı, o yokluğu, acıyı etrafına görünmez kılmayı öğrenirsin ama her gece annenin odasına girer, analı-babalı güzel günleri hatırlar, onları kaybettiğin o büyük acıların yaşandığı günlere dönersin ve yüreğinde sızı, içinde kor, gözlerinde yaşlar ile annene, babana, bütün anne ve babalara dua edersin.

AHMET BERHAN YILMAZ

            Ateşkesin başlaması sevindirici olduğu kadar müzakerelerde anlaşma olmazsa savaşın yeniden başlaması endişesinden dolayı tedirginlik de yaratmaktadır. Ancak ben tarafların müzakere sürecini uzatarak da olsa bir sonuca varacaklarını düşünmekteyim. Bu düşünce doğrultusunda her iki tarafın isteklerinin gerçekleşme olasılığını irdelemeye çalışayım.

Öncelikle savaşın kazananı ve kaybedeni kim oldu sorulursa; kazanan İran, kaybedenler ise ABD ve İsrail oldu derim. Tarafların isteklerine baktığımızda da kazanan ve kaybedeni belirleyebilmekteyiz.

İran’ın istekleri; ABD'nin saldırmazlık garantisi vermesi, Hürmüz Boğazı'nın İran'ın kontrolünde kalması, Uranyum zenginleştirme hakkının kabulü, İran’a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması, BM Güvenlik Konseyinin İran aleyhindeki kararlarının sonlandırılması, İran’ın nükleer çalışmalarına yönelik baskıların kaldırılması, savaş tazminatı ödenmesi, bölgedeki Amerikan varlığının sonlandırılması ve Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sonlandırılması yönündedir. Tabii ki bunların hepsi onaylanacak diye bir sonuç beklemek zor olsa da isteklerin durumu İran’ın kazanan ülke psikolojisinde olduğunu göstermektedir.

ABD ise yığınak yaptığı tarihlerdeki isteklerinden çok farklı isteklere yönelmiş görünüyor. Örneğin, ABD, İran’da rejim değişikli olması, petrol ve doğal gazdan pay alma istekleri, İran’ın İsrail’i tehdit etmemesi, nükleer silah ve füze yapımından vazgeçilmesi veya sadece kısa menzilli füze yapılması, özgürlüklerin yaygınlaştırılması, yakalanan ajanların idam edilmemesi gibi isteklerinin çok uzağındadır. Yani artık rejimi değiştirme, içeride isyan çıkarma, özgürlükler veya füze yapılmaması gibi konularda söz söylemediğine göre yenilgi kabullenilmiş demektir. ABD’nin yenilmesi zaten İsrail’in yenilmesi anlamındadır.

Peki bundan sonra yaşanacak gelişmeleri nasıl değerlendirebiliriz?

Eğer müzakereler başarılı olur ve savaş biter ise İran, Çin ve Rusya kazanımlar elde edeceklerdir. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kontrolü tescillenmiş olacak ve ambargolar kalkarsa petrol ve doğal gaz gelirleri ile önemli kazanımları olacak ve kısa sürede yaralarını sarabilecektir. Diğer taraftan bölgede ve dünyada itibarı olumlu etkilenecektir.

Müzakereler başarı olmaz ve savaş devam ederse ve İran 40 gündeki gibi aynı dirençle cevap verirse; Trump Kasım ayındaki seçimi kaybeder ve azledilmesi gündeme gelir. Netenyahu’da İsrail’de yok olur. Bu nedenle, ABD ve İsrail savaşı biz kazandık yalanları ile bitirmeye çalışacaklardır. Diğer taraftan Rusya ve Çin uzayan savaşta daha çok müdahil olurlar ve ABD’nin Zengezur ve Gürcistan’daki varlığı da bitirilebilir. Hatta müzakereler İran açısından başarılı olduğunda da ABD’nin Zengezur’da olmaması istenebilir.

Müzakereler başarılı olur ve savaş biterse, ABD ve İsrail İslâm coğrafyasındaki bu başarısızlıklarını başka yöntemler ile gidermeye çalışacaklardır. Kullanacakları yöntemler içerisinde özellikle ikisi ön planda olacaktır. Bunlar; bölge ülkeleri arasında mezhep çatışmaları çıkarmak ve sınır komşusu olan Müslüman ülkeler arasında sınır anlaşmazlıkları çıkarmaktır.  Örneğin, Türkiye-İran, Azerbaycan-İran, Pakistan-Afganistan, Suriye-Irak ve İran ile körfez ülkeleri arasında bu tür provokasyonlar yapabileceklerdir.

Dünya açısından baktığımızda, yapılan tahminlere göre bu savaşın ekonomik maliyeti yaklaşık 1 trilyon dolardır. ABD ve İsrail gibi ülkeler insanları öldürmeye değil de, yaşatmaya yönelik çalışsalardı 1 trilyon dolar ile dünyadaki tüm açlıklar veya yoksulluklar giderilebilirdi.

Dünyanın en gelişmiş silahlarını üreten ve bunları satarak diğer ülkeleri bir anlamda sömüren ABD’nin yanlışlarını ifade etmek için 2021 yılında Erzurum-İstanbul uçak yolculuğumda yazdığım “Dünya” adlı şiirimden iki dörtlüğü siz okuyucularımla burada paylaşmak istiyorum. Böylece aslında dünyanın güçlüler tarafından nasıl şekillendirildiğini de anlamış oluruz.

Mezhepleri birbirine kırdıran

Siyah-beyaz insanları ayıran

Zulüm ile geleceğe yol alan

Esmer çocukları ağlatan dünya

Doğu-Batı, Kuzey-Güney ayıran

Moda ve reklamla algıyı kuran

Rockefeller, Soroslarla güven sağlayan

Örgütle, katille bağ kuran dünya

Ülkemizde Hazine ve Maliye Bakanımızın ifadelerine göre, enflasyon ve cari açık beklentileri artış yönünde revize edilecek. Diğer taraftan savaşın Nevruz Bayramına denk gelmesi ile İranlı turistlerin bu bayram sürecinde her yıl Türkiye’ye bıraktıkları yaklaşık 300 milyon dolardan da savaş nedeniyle mahrum kaldık. Tüm bunlar göstermektedir ki, savaşın uzaması dünyayı büyük kayıplar ile yüz yüze getirecektir. Bu nedenle, yol yakınken ve ateşkes kabul edilmişken savaşın bitirilmesi her ülkenin ve dünyanın yararınadır.

Son olarak iktisadi bir durumdan bahsetmek istiyorum. Maliye literatüründe “Sıçrama Tezi” denilen bir kural vardır. Buna göre, vergiler veya zamlar daha çok savaş gibi olağanüstü dönemlerde yapılır. Daha sonra olağanüstü durum bittiğinde, biraz düşüş olsa da olağanüstü durumun başlamasından önceki düzeyine inmez. Biraz üzücü ama literatür böyle diyor!  Sebepleri değişiktir.

Ermenilerin Anadolu'daki faaliyetlerinin artması üzerine Osmanlı Hükümeti Tehcir Kanununu çıkararak casusluk ve vatan hainliği yapan köy ve kasabaları boşaltmış ve diğer yerlere sevk etmiştir. Osmanlı Hükümeti'nin bu kanununu dinlemeyen Ermeniler 2 Eylül 1915'te Yozgat'ın Boğazlıyan ilçesini ateşe vermişler, bölgeye gönderilen jandarmalarla çatışmışlardır. Bu olayların meydana geldiği sırada Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey İçişleri Bakanlığı'ndan gelen telgraf emri ile Ermenilerin 24 saat içerisinde bölgeden çıkarılarak Suriye'ye sevk edilmelerini uygulamak istemiştir.

İstanbul Hükümeti İngilizlerin baskısı ile Boğazlıyan isyanına neden olanların cezalandırılmasını istemiştir. Boğazlıyan kaymakamı ve Yozgat Mutasarrıf Vekili Kemal Bey Ermeni tehcirinde görevini kötüye kullanarak ölümlere sebep olduğu iddiası ile yargılanmıştır. Kurulan mahkemede Ermeni komiteciler çoğunlukta olduğu gibi İngiliz yüksek komiserliği de birçok yalancı şahit çıkarmıştır.  

Mahkeme bu şekilde devam ederken, İngilizler ve Ermeniler Kemal Bey'in asılması için Mahkeme Başkanı Hayret Paşa'ya baskı yaptıklarından, Hayret Paşa istifa etmiş yerine 'Nemrut' lakabıyla anılan Mustafa Paşa getirilmiştir. İstanbul'a getirilen Beyazıt'ta Bekirağa Bölüğü'nde hapsedilen Kemal Bey 8 Nisan 1919'da idama mahkûm olmuş, ancak Padişah Sultan Vahdettin kararı imzalamamışsa da Şeyhülislam'ın fetvası ve İngilizlerin baskısı ile Kemal Bey İstanbul'a getirilerek, Beyazıt Meydanı'nda idam sehpasına çıkarılırken son sözü sorulduğunda; halka dönerek:

İtilaf Devletlerine yaranmak için, İstanbul Hükümetince idama çarptırılan Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Beyin idam edilmeden önceki son sözleri:

“Sevgili vatandaşlarım, Ben bir Türk memuruyum. Aldığım emri yerine getirdim. Vazifemi yaptığıma vicdanım emindir. Sizlere yemin ederim ki, ben masumum. Son sözüm bugün de budur, yarın da budur. Ecnebi devletlere yaranmak için beni asıyorlar. Eğer adalet buna diyorlarsa, kahrolsun adalet' demiştir. Bunun üzerine halk 'Kahrolsun böyle adalet' diye bağırmaya başlamıştır. Kemal Bey sözlerine devamla:

'Benim sevgili kardeşlerim, asil Türk Milletine çocuklarımı emanet ediyorum. Bu kahraman millet, elbette onlara bakacaktır. Allah, vatan ve milletimize zeval vermesin. Amin. Borcum var, servetim yok üç çocuğumu, millet uğruna yetim bırakıyorum. Yaşasın Millet...' demiştir.

Kemal Bey'in idamı İngilizlerin hiç beklemediği şekilde büyük tepki ile karşılanmış, Kadıköy'de büyük bir cenaze töreni yapılmıştır.

TBMM 14 Ekim 1922'de çıkardığı özel bir kanunla Boğazlıyan Kaymakamı Kemal Bey’i, 'Milli Şehit' olarak kabul etmiş ve Boğazlıyan'da bir mahalle ile bir okula 'Milli Şehit' adı verilmiştir. Ayrıca her yıl ölüm tarihinde, anıtı dikilen Boğazlıyan'da anma günleri yapılmaktadır.

Yakın tarihimizde ne yazık ki, Mütareke Hükümetleri İngilizlerin baskısıyla vatan evlatlarına çeşitli zulümler yapmıştır.

Türkiye batmaz, batarsa okyanuslar taşar

Türk milleti tarih içerisinde bozgunlar, büyük acılar yaşamış ama her felaketten isimli, isimsiz kahramanların eliyle çıkmasını bilmiştir. Bu durumu rahmetli Alev Alatlı, müthiş ifadeler ile anlatmış.

Rahmetli Alev Alatlı, Ahu Özyurt ile “Şimdi Konuşalım”, 8 Ağustos 2019 tarihli programında şu veciz cümleleri kurmuştu;

“Türkiye batmaz, batarsa okyanuslar taşar. Türkiye batmaz. Çünkü Türkiye’ye dair yorum yapanlar, Türkiye’yi tanımadan yorum yapıyor. Türkiye’nin “Yettiniz artık.” diye ne zaman şahlanacağı belli olmaz. Bunu son senelerde de gördük. Bir kere bundan batmaz Türkiye.”

Çekti kara çarşafını, yıldızsız gökyüzü

Bir garabet, fütursuzca söyledi son sözü

Başımı alıp gitsem, hatta kaçsam

Uzaklar, sarıp sarmalar mı bu öksüzü

Hayırsız bir gün batımına büründü akşam

Çekti kara çarşafını, yıldızsız gökyüzü

Puslu, karlı, bir dağ başında, sarhoş ve serseriyim

Kısık gözlerle süzüyorum, sahipsiz bir şehri

Masumluğumu felç etti zamanın zehri

Acaba aklı başında görünen bir deli miyim

Bilmediğim bir alemden, bana gülümsüyor peri

Puslu, karlı, bir dağ başında, sarhoş ve serseriyim

Kısık gözlerle süzüyorum, sahipsiz bir şehri

İstemez miydim, gül bahçelerinde emeğim olsun

Benim nasibime soğuk betonlar düştü

Hiç aklıma gelir miydi, akşamüstünün beni vuracağı

Gelir miydi aklıma, saatlerin sabaha karşı duracağı

Heybemdeki muştular zimmetimden düştü

İstemez miydim, gül bahçelerinde emeğim olsun

Benim nasibime soğuk betonlar düştü

Belki tenhasıdır, kalabalığın zayıf karnı

Ben, kendi kalabalığında kaybolmuş biriyim

Sanki bin yıl oldu uykuya daldığım

Bir o kadar olmuştur, uykuda yandığım

Bilmiyorum, aynalarda gördüğüm ben miyim

Belki tenhasıdır kalabalığın zayıf karnı

Ben, kendi kalabalığında kaybolmuş biriyim

İnancımızın ve kültürel değerlerimizin öğretileri doğrultusunda cenaze namazlarına katılır, defin işlemlerinde cenaze sahiplerinin yanında olur, evlerine giderek taziyelerimizi iletiriz.

Erzurumlular olarak sürdürdüğümüz bu gelenek nedeniyle cenazelere katılmayı ihmal etmeyiz.

Eskiden iletişimin kısıtlı, merkez nüfusunun az olduğu dönemlerde cenazeler mahalle camilerinden ya da Gürcü Kapı Camisi ile Lalapaşa Camii’nden kaldırılırdı.

Merkez nüfusunun artmasıyla birlikte son yıllarda cenazelerin büyük bir kısmı Narmanlı Camii’nden kaldırılmaktadır.

Kalabalık cenazelerde Narmanlı Camii’nde yer bulmak zor olsa da bu yoğunluk, yakınındaki Ulu Cami, Emirşeyh Camii, Sıvırcık Camii ve Taş Camii ile giderilmektedir.

Erzurum, kış mevsiminin uzun sürdüğü, kışın karın; baharda ise yağmurun yoğun olduğu bir şehirdir.

Narmanlı Camii’nin bahçesinde üstü kapalı üç musalla bulunmaktadır.

Cenazeler ve imamlar korunak altında olsa da cemaat, cenaze namazını açık alanda kılmaktadır.

Caminin geç boşalması ve bazı imamların uzun konuşmaları, kar ve yağmur altındaki cemaat için zor anlara neden olmaktadır.

Bugün Narmanlı Camii’nde katıldığımız üç cenaze namazını yağan kar altında kıldık ve bahsettiğimiz sıkıntıyı bizzat yaşadık.

Musallaların güney tarafında araçların park ettiği geniş bir alan bulunmaktadır.

Bu alanın üzeri kapatılarak musallalar buraya taşınabilir ve alt kısmı birkaç katlı otopark hâline getirilebilir mi, diye düşünüyoruz.

Şehrin her tarafında olduğu gibi bu bölgede de park sorunu yaşanmaktadır. Leblebici Yokuşu tarafında geniş bir park alanı oluşturulabilirse hem cenazelerde hem de diğer günlerde park sorunu bir nebze hafifletilebilir.

Narmanlı Camii’nin doğusunda bulunan Ahi Toman Baba Türbesi hâlâ gün yüzüne çıkarılmayı beklemektedir.

Bu konuyla ilgili defalarca haber yapılmasına rağmen Ahilik geleneğinin kurucularından Ahi Toman Baba’nın kabrinin metruk hâlde bulunması, vefasızlık örneği olarak hicap duyulacak bir durumdur.

Hayatı kolaylaştırmak ve daha yaşanabilir bir Erzurum için el birliği yaparak, istişare ile sorunlarımızı çözebiliriz.

Bu öneriler doğrultusunda sorumlu birimlere konuyu aktararak beklentilerimizi ifade ediyoruz.

Erdal Güzel
10.04.2026

İki polisimizin hafif şekilde yaralandığı terör eyleminde en çok gündem olan ise operasyon anında polislerimiz ile dalga geçerek video paylaşan bir kaç kendini bilmez oldu.

Öncelikle saldırganları soğukkanlı bir şekilde etkisiz hale getiren kahramanlarımızı gönülden kutluyorum. Polislerimiz ile dalga geçip, sosyal medya hesaplarından paylaşanları ise şiddetle kınıyorum.

***

Bu olay esnasında yaşanan tablo, en az saldırı kadar düşündürücü. O anlarda, birkaç kişinin polislerle alay edercesine konuşup görüntüleri sosyal medyada paylaşması…

“Sağ bek”, “sola geç” gibi ifadelerle, ölüm kalım mücadelesini adeta bir oyun sahnesine çevirme çabası…

Bu sadece bir saygısızlık değil; aynı zamanda derin bir bilinçsizlik göstergesi.Devletin güvenlik güçleri, kurşunun hedefinde görev yaparken; birilerinin bunu eğlence malzemesi haline getirmesi, içinde bulunduğumuz çağın en acı çelişkilerinden biri.

***

İstanbul’da hain terör saldırısına müdahale eden polislere yönelik aşağılayıcı ifadeler kullanıp o anları sosyal medya hesabından paylaşan şahısların kimlikleri tespit edilerek hakim karşısına çıkarıldı. Dünyada yaşananları ellerindeki telefon kadar sanal sanan bu cahiller, adalete hesap verecek. Gerçi ilk faturayı çalıştıkları kurum keserek işlerine son verdi.

Demek ki her şey “sanal” değilmiş…

***

Büyükşehirlerde plazalarda sözde modern hayatlarını sürdüren bu yeni nesil kuşak, belki de ne yaptığının farkında bile değil. Camın öte yanında polis memuru, hayatını ortaya koyarak vatandaşın can ve mal güvenliğini sağlamak adına kurşuna kafa atarken, içeride gülüp eğlenerek yapay zeka üretimi video izler gibi seyrediyorlar. Birde kendilerince espiriler yapıyorlar!

Sorsan onlar modern, kültürlü ve her şeyi biliyorlar. Afedersiniz ama hiç bir şey bilmeyen, boş bir çuvaldan ibaretsiniz. Hayatınızı o yaşadığınız plazalardan ve elinizdeki telefondan ibaret sayıyorsunuz.

Camın bir tarafında hayatını ortaya koyan polisler, diğer tarafında ise bunu kahkahayla izleyen bir zihniyet…

Birinin önceliği can güvenliği, diğerinin önceliği ise sabah içtiği kahvenin aroması. Dünyada yaşananlardan bihaber, sorumsuz, okumayan, bilgisi yalnızca sosyal medyada gördüğü videolardan ibaret bir kesim!

Ama her konuda söyleyecek bir lafları vardır bunların. Bilgi sahibi olmadan fikir sahibi olan cinsler!

Görüntüleri izlediğimde insanlığımdan utandım, Rabbim bunların sayılarını azaltsın.

            Ateşkesin başlaması sevindirici olduğu kadar müzakerelerde anlaşma olmazsa savaşın yeniden başlaması endişesinden dolayı tedirginlik de yaratmaktadır. Ancak ben tarafların müzakere sürecini uzatarak da olsa bir sonuca varacaklarını düşünmekteyim. Bu düşünce doğrultusunda her iki tarafın isteklerinin gerçekleşme olasılığını irdelemeye çalışayım.

Öncelikle savaşın kazananı ve kaybedeni kim oldu sorulursa; kazanan İran, kaybedenler ise ABD ve İsrail oldu derim. Tarafların isteklerine baktığımızda da kazanan ve kaybedeni belirleyebilmekteyiz.

İran’ın istekleri; ABD'nin saldırmazlık garantisi vermesi, Hürmüz Boğazı'nın İran'ın kontrolünde kalması, Uranyum zenginleştirme hakkının kabulü, İran’a yönelik tüm yaptırımların kaldırılması,BM Güvenlik Konseyinin İran aleyhindeki kararlarının sonlandırılması, İran’ın nükleer çalışmalarına yönelik baskıların kaldırılması, savaş tazminatı ödenmesi, bölgedeki Amerikan varlığının sonlandırılması ve Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın sonlandırılmasıyönündedir. Tabii ki bunların hepsi onaylanacak diye bir sonuç beklemek zor olsa da isteklerin durumu İran’ın kazanan ülke psikolojisinde olduğunu göstermektedir.

ABD ise yığınak yaptığı tarihlerdeki isteklerinden çok farklı isteklere yönelmiş görünüyor. Örneğin, ABD, İran’da rejim değişikli olması, petrol ve doğal gazdan pay alma istekleri, İran’ın İsrail’i tehdit etmemesi, nükleer silah ve füze yapımından vazgeçilmesi veya sadece kısa menzilli füze yapılması, özgürlüklerin yaygınlaştırılması, yakalanan ajanların idam edilmemesi gibi isteklerinin çok uzağındadır. Yani artık rejimi değiştirme, içeride isyan çıkarma, özgürlükler veya füze yapılmaması gibi konularda söz söylemediğine göre yenilgi kabullenilmiş demektir. ABD’nin yenilmesi zaten İsrail’in yenilmesi anlamındadır.

Peki bundan sonra yaşanacak gelişmeleri nasıl değerlendirebiliriz?

Eğer müzakereler başarılı olur ve savaş biter ise İran, Çin ve Rusya kazanımlar elde edeceklerdir. İran’ın Hürmüz Boğazı’nı kontrolü tescillenmiş olacak ve ambargolar kalkarsa petrol ve doğal gaz gelirleri ile önemli kazanımları olacak ve kısa sürede yaralarını sarabilecektir. Diğer taraftan bölgede ve dünyada itibarı olumlu etkilenecektir.

Müzakereler başarı olmaz ve savaş devam ederse ve İran 40 gündeki gibi aynı dirençle cevap verirse; Trump Kasım ayındaki seçimi kaybeder ve azledilmesi gündeme gelir.Netenyahu’da İsrail’de yok olur. Bu nedenle, ABD ve İsrail savaşı biz kazandık yalanları ile bitirmeye çalışacaklardır. Diğer taraftan Rusya ve Çin uzayan savaşta daha çok müdahil olurlar ve ABD’nin Zengezur ve Gürcistan’daki varlığı da bitirilebilir. Hatta müzakereler İran açısından başarılı olduğunda da ABD’nin Zengezur’da olmaması istenebilir.

Müzakereler başarılı olur ve savaş biterse,ABD ve İsrail İslâm coğrafyasındaki bu başarısızlıklarını başka yöntemler ile gidermeye çalışacaklardır. Kullanacakları yöntemler içerisinde özellikle ikisi ön planda olacaktır. Bunlar; bölge ülkeleri arasında mezhep çatışmaları çıkarmak ve sınır komşusu olan Müslüman ülkeler arasında sınır anlaşmazlıkları çıkarmaktır.  Örneğin, Türkiye-İran, Azerbaycan-İran, Pakistan-Afganistan, Suriye-Irak ve İran ile körfez ülkeleri arasında bu tür provokasyonlar yapabileceklerdir.

Dünya açısından baktığımızda, yapılan tahminlere göre bu savaşın ekonomik maliyeti yaklaşık 1 trilyon dolardır. ABD ve İsrail gibi ülkeler insanları öldürmeye değilde, yaşatmaya yönelik çalışsalardı 1 trilyon dolar ile dünyadaki tüm açlıklar veya yoksulluklar giderilebilirdi.

Dünyanın en gelişmiş silahlarını üreten ve bunları satarak diğer ülkeleri bir anlamda sömüren ABD’nin yanlışlarını ifade etmek için 2021 yılında Erzurum-İstanbul uçak yolculuğumda yazdığım “Dünya” adlı şiirimden iki dörtlüğü siz okuyucularımla burada paylaşmak istiyorum. Böylece aslında dünyanın güçlüler tarafından nasıl şekillendirildiğini de anlamış oluruz.

Mezhepleri birbirine kırdıran

Siyah-beyaz insanları ayıran

Zulüm ile geleceğe yol alan

Esmer çocukları ağlatan dünya

Doğu-Batı, Kuzey-Güney ayıran

Moda ve reklamla algıyı kuran

Rockefeller, Soroslarla güven sağlayan

Örgütle, katille bağ kuran dünya

Ülkemizde Hazine ve Maliye Bakanımızın ifadelerine göre, enflasyon ve cari açık beklentileri artış yönünde revize edilecek. Diğer taraftan savaşın Nevruz Bayramına denk gelmesi ile İranlı turistlerin bu bayram sürecinde her yıl Türkiye’ye bıraktıkları yaklaşık 300 milyon dolardan da savaş nedeniylemahrum kaldık. Tüm bunlar göstermektedir ki, savaşın uzaması dünyayı büyük kayıplar ile yüz yüze getirecektir. Bu nedenle, yol yakınken ve ateşkes kabul edilmişken savaşın bitirilmesi her ülkenin ve dünyanın yararınadır.

Son olarak iktisadi bir durumdan bahsetmek istiyorum. Maliye literatüründe “Sıçrama Tezi” denilen bir kural vardır. Buna göre, vergiler veya zamlar daha çok savaş gibi olağanüstü dönemlerde yapılır. Daha sonra olağanüstü durum bittiğinde, biraz düşüş olsa da olağanüstü durumun başlamasından önceki düzeyine inmez. Biraz üzücü ama literatür böyle diyor!  Sebepleri değişiktir.

Düzenleme, bizim yıllardır "sıcak bölgelerde yaşayan ile soğuk şehirlerde yaşayan vatandaşlar aynı tarifeyi ödememeli" diye dile getirdiğimiz uygulama gibi görünse de gerçekte olan her ilin ortalaması alındığından dolayı il ve konut fark etmeksizin ortalamanın üstünde tüketen aboneler devlet desteğinden yararlanamayacak.

Yeni düzenleme ile her ilin iklim koşullarına ve ailelerin tüketim harcamasına göre sınır getirildi. Yani il fark etmeksizin az tüketen az ödeyecek. (Kademe 1- belirlenen limit olan 10 lira 625 kuruş-metreküp altında kalanlar için devlet destekli)

Örnek olarak Botaş'ın sunduğu tabloya göre Erzurum'da nisan ayı için verilen limit miktarı 262,97 metreküp, bu rakam Nisan ayı ortalamasının da yüzde 75 fazlası. Yani normal tüketimin yüzde 75 fazlasını aşan olursa ikinci kademeden fatura yansıtılacak ve devlet desteği alınamayacağından yüzde 69,41 daha fazla fatura ödenecek.

Antalya için bir konutun ortalama limiti 100 metreküpse o ilde yaşayanlar içinde yüzde 75 fazla olarak limit koyuldu ve belirlenen limiti aşanlar doğu, batı fark etmeksizin ikinci kademeden yani meskenlerde doğalgazın santimetreküp birim fiyatı olan (Kademe 1) 10 lira 625 kuruş yerine yüzde 69,41 zamlı şekilde 18 liradan (Kademe 2) fatura ödeyecekler.

Yıllık limitler sabit kalmayacak. Çünkü bazı kış ayları çok sert soğukla geçerken, bazı aylar daha sıcak geçebiliyor. İşte bu durumda Botaş'ın sunduğu tabloda güncelleme yapılacak.

Limitin çok az olsa dahi aşılması durumunda destekten yararlanamama dezavantajı da var. Depo üstünde ya da bodrum katı üzerinde olan konutların bundan böyle oldukça dikkatli tüketim yapması gerekiyor. Çünkü bizlere gelen şikayetlerde zaten 9 bin-10 bin lira aylık fatura yansıyan bireysel kombi sahipleri bundan böyle 15 bin lira üzerinde fatura ödeyebilirler.

Özellikle Erzurum'da ısı kaybının en önemli nedeni kapı ve pencerelerden soğuğun içeri sızmasıdır. Önümüz yaz ve bu yaz tüm konutlarda pencereler gözden geçirilerek ısı kaybı önlenmelidir. Yine aileler koltuk ya da yatakları kalorifer peteğini kapatacak şekilde yerleştiriyorlar. İkinci kademeden fatura ödememek için peteklerin önü kesinlikle açık olmalıdır. Isı yalıtımı yaptırmayan var ise bu yaz bir sefere mahsus masrafa girmeli ve ısı yalıtım yaptırılmalıdır. Verimli ısı alınmak isteniyorsa düzenli olarak petek temizliği de ihmal edilmemelidir.

Düzenlemenin en önemli amacı; 7+1 gibi villalarda oturan varlıklı ailelerin yoksullarla aynı faturayı ödememesi, devlet desteğinden yararlanmamasıdır. Bu sayıda yüzde 10 ile 15 gibi bir kitleyi kapsayacağından bütçeye ek katkısı haliyle olacaktır.

Sağlık söz konusu olduğunda çoğu zaman dışarıdan görünenle yetiniyoruz. Oysa vücudumuzun içinde her an milyonlarca biyokimyasal süreç işliyor. Hücreler yenileniyor, hormonlar salgılanıyor, bağışıklık sistemi çalışıyor. Tüm bu süreçlerin temelinde ise beslenme yer alıyor.

Beslenme; yalnızca kilo kontrolü değil, büyüme, gelişme ve genel sağlık açısından kritik bir belirleyicidir. Bu nedenle nörogelişimsel durumlarda da beslenmenin rolü merak edilmektedir.

Otizm spektrum bozukluğu; sosyal iletişimde güçlükler, sınırlı ilgi alanları ve tekrarlayıcı davranışlarla karakterize nörogelişimsel bir durumdur. Günümüzde bilimsel veriler, otizmin tek bir nedene bağlı olmadığını; genetik yatkınlık ile çevresel faktörlerin birlikte etkili olduğunu göstermektedir.

Bu noktada beslenme, otizmin nedeni olarak değil; sürecin yönetiminde destekleyici bir unsur olarak değerlendirilmelidir.

Otizmde beslenme neden önemlidir?

Otizmli bireylerde sıklıkla:

• Seçici yeme davranışları
• Belirli besinlere aşırı yönelim veya reddetme
• Sindirim sistemi hassasiyetleri
• Vitamin ve mineral yetersizlikleri

görülebilmektedir.

Bu durumlar, çocuğun hem fiziksel gelişimini hem de günlük yaşam kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle beslenme düzeninin bireye özel olarak planlanması büyük önem taşır.

Glutensiz ve kazeinsiz diyetler gerekli mi?

Son yıllarda en çok konuşulan konulardan biri glutensiz ve kazeinsiz beslenmedir. Ancak mevcut bilimsel çalışmalar, bu diyetin her otizmli birey için rutin olarak gerekli olmadığını göstermektedir.

Bu tür kısıtlamalar şu durumlarda değerlendirilmelidir:

• Çölyak hastalığı
• Gluten intoleransı
• Süt proteini alerjisi
• Belirgin sindirim sistemi şikayetleri

Gereksiz besin kısıtlamaları, özellikle büyüme çağındaki çocuklarda yetersiz beslenme riskini artırabilir. Bu nedenle diyet değişiklikleri mutlaka uzman kontrolünde yapılmalıdır.

Bağırsak sağlığı ve genel durum

Son yıllarda bağırsak sağlığı ile beyin fonksiyonları arasındaki ilişkiyi inceleyen çalışmalar artmıştır. Bu alan hâlâ gelişmekte olmakla birlikte, sindirim sisteminin genel sağlık üzerindeki etkisi bilinmektedir.

Bu nedenle:

• Liften zengin beslenme
• Yeterli su tüketimi
• Doğal ve dengeli besin seçimi

temel yaklaşım olmalıdır.

Beslenmede doğru yaklaşım nasıl olmalı?

Otizmde beslenme tek tip bir diyetle yönetilemez. Her bireyin ihtiyaçları farklıdır. Bu nedenle:

• Yeterli ve dengeli beslenme sağlanmalı
• İşlenmiş gıdalar sınırlandırılmalı
• Besin çeşitliliği artırılmalı
• Eksiklikler gerekiyorsa yerine konulmalı
• Süreç uzman eşliğinde takip edilmelidir

Sonuç

Beslenme, otizmi tek başına değiştiren bir faktör değildir. Ancak doğru planlandığında:

• Genel sağlık durumunu destekler
• Büyüme ve gelişmeyi iyileştirir
• Günlük yaşam kalitesine katkı sağlar

Unutulmamalıdır ki her çocuk özeldir ve en doğru yaklaşım, bireye özgü planlanan, bilimsel temelli bir beslenme düzenidir.

Bu edebin temelinde kalbin yer değiştirmesi vardır. Tevekkül, dış dünyanın şartlarını bir anda değiştirmez; fakat insanın iç dünyasını, korku ve panik üreten merkezi değiştirir. Metnin söylediği en kuvvetli cümlelerden biri şudur: Tevekkül, kalbin vekîl olan Allah’ın güvencesiyle ızdıraptan sükûna ermesidir. Modern insanın kaygısı, tam da bu sükûnun kaybıdır. Bugünün insanı, her şeyi maddî eksende çözmeye alıştıkça, belirsizlik karşısında daha çok dağılıyor. Çünkü madde, insana “tam garanti” sunmaz; para da sunmaz, kariyer de sunmaz, sağlık sistemi de sunmaz, ilişkiler de sunmaz. Modern toplum, insana sürekli “kontrol et, planla, biriktir, garantiye al” telkininde bulunur; fakat hayat, insanın elinden taşan bir gerçekliktir. İşte tevekkül, bu taşma anlarında insanı yıkılmaktan kurtaran iç dayanak olur. Sebep elden giderse, plan bozulursa, gecikme olursa, arzu ertelenirse, tevekkül kalbe şunu öğretir: Son söz sebeplerin değil, Müsebbib’in; yani sebep yaratmanın da, rızık vermenin de, hükmü yürütmenin de sahibi olan Allah’ındır.

Bu noktada “sebeplere girmek” ile “sebeplere teslim olmak” arasındaki fark hayatîdir. Tevekkül, sebepleri inkâr etmek değildir; sebebi ilah yerine koymamaktır. Metnin kuş örneği, tevekkülü tembellik sananlara bir tokattır: Kuş sabah kursağı boş çıkar, akşam dolu döner. Kuş rızkı için çıkar gider; rızkı yatağında bulmaz. Demek ki tevekkülün içinde hareket vardır, arayış vardır, emek vardır. Fakat kuş, hırsla yığmaz; midesine yetecek kadarını alır. Buradan modern insan için çok açık bir ölçü çıkar: Çalış; ama hırsla parçalanma. Gayret et; ama kaygıyla zehirlenme. Tedbir al; ama tedbiri put yapma. Çünkü insan, tedbiri put yaptığında, tedbir bozulunca kendisi de bozulur; sükûneti değil, paniği büyütür. Tevekkülün hedefi ise, insanın kalbini “kaçırma korkusu”ndan, “gecikme takıntısı”ndan, “ya olmazsa” dehşetinden arındırmaktır.

Metnin başka bir ince noktası da şudur: Tevekkül, insanlardan hiçbir şey istememek şeklinde kaba bir kabuğa indirgenmez. Peygamberimizin (s.a.) Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer ile açlık sebebiyle bir eve gidip yiyip içmesi, tevekkülü eksiltmemiştir. Demek ki tevekkül, yardımı haram saymak değildir; yardımı “kaynak” haline getirmemektir. İnsanın insandan bir lokma alması tevekkülü bozmaz; lokmayı verenin insan olduğuna inanması bozar. İnsanın doktora gitmesi tevekkülü bozmaz; şifayı doktorun kudretinde görmesi bozar. Metnin tedavi bahsi de bu dengeyi destekler: Tedavi caizdir; fakat kalp, her hâlükârda Allah’ın hükmünün içinde olduğunu bilir. İnsan tevekkül ile belayı kaldırmak için Allah’ı “mecbur” edecekmiş gibi davranmaz; tevekkülün asıl faydası, belanın içinde insanı hırsın azabından ve tamahın zilletinden kurtarmasıdır. Yani tevekkül, hayatı “sorunsuz” kılma garantisi değil; hayatın içinde insanı “adam” kılma terbiyesidir.

Modern çağda tevekkülün en büyük karşılığı, paranın ve başarının “yeni sığınak” haline gelmesine karşı bir uyarıdır. Bugün birçok insan, farkında olmadan tevekkülünü Allah’tan alıp paraya devrediyor; güvenini duaya değil bütçeye, kanaate değil birikime, teslimiyete değil sigortaya bağlıyor. Elbette tedbir alınır; ama tedbir, insanın kalbini Allah’tan koparıyorsa o tedbir, insanı korumaz, insanı tüketir. Çünkü para arttıkça kaygı azalmaz; çoğu zaman kaygı daha incelmiş biçimde büyür: “Daha çok olmalı, daha garanti olmalı, daha sağlam olmalı…” Bu, insanı rahatlatmaz; insanı esir eder. Tevekkül ise esareti kırar: İnsan rızkın anahtarının Allah’ta olduğunu bildiğinde, başkalarının elindekine tamahı keser; bu da hem ruhu iyileştirir hem toplumu. Haset azalır, kıskançlık azalır, hırs azalır, rüşvetin ve iltimasın cazibesi azalır; insan, insanı “rızık kapısı” gibi görmeyi bırakınca, insan ilişkileri de daha temiz bir zemine oturur.

Tevekkülün sahih hâli, nihayetinde kalpte bir itikat berraklığıdır; metnin işaret ettiği gibi, yakîn tamam olunca onun adı tevekkül olur. Yakîn zayıfladığında ise kalp sebeplere yapışır, gecikmeye tahammül edemez, kaçırma korkusuyla ızdıraba düşer. Bu yüzden tevekkül, sadece bir “teselli cümlesi” değildir; iman, bilgi, edep ve ahlâkın birleştiği bir iç disiplin, bir varoluş tavrıdır. Mütevekkil insan, çalışır; fakat çalışmanın sarhoşluğuna kapılmaz. Kazanır; fakat kazancı ilahlaştırmaz. Kaybeder; fakat kaybı yok oluş saymaz. Plan yapar; fakat plan bozulunca yıkılmaz. Zira bilir ki bütün işlerin hükmü Allah’a aittir; fayda ve zarar O’nun takdirinin içinde cereyan eder; insanın vazifesi emek, dua, istikamet ve teslimiyettir. İslâm dünyasının tevekkülde düştüğü hata, çoğu zaman “gayreti terk eden tevekkül” ile “kalbi sakinleştiren tevekkül”ü karıştırmasıdır. Oysa bugün insanlığın en fazla ihtiyaç duyduğu şey, işte bu sahih tevekküldür: Kalbi merkeze alan, Allah’ı merkeze alan, insanı panikten sükûna, hırstan kanaate, tamah zilletinden izzetli bir kulluğa çağıran tevekkül. Bu çağda tevekkül, modern insana şunu söyler: Sebebi yap, ama sebebe kul olma; dünyada yürü, ama dünyanın içinde kaybolma; güvenecek bir şey arıyorsan, güveni eşyaya değil Hakk’a bağla. Çünkü insanın iç huzuru, nihayetinde hangi kapıya dayanıp hangi vekile teslim olduğuyla ilgilidir.

Erzurum’da kış serttir…
Ama insanı sıcaktır derlerdi.

Bir dükkâna girdiğinizde önce çay sorulurdu,
alışveriş sonra gelirdi.
Selam, alışkanlık değil…
bir gönül köprüsüydü.

Şimdi ise aynı çarşıdan geçiyoruz…
Ama aynı sıcaklığı bulamıyoruz.

Çünkü değişen sadece zaman değil.
Değişen, insanın insana bakışıdır.

Aynı şehir, farklı insanlar

Erzurum hâlâ aynı Erzurum…
Taş aynı taş, sokak aynı sokak.

Ama yüzler değişti.
Bakışlar değişti.
Tahammül azaldı.

Eskiden bir söz yanlış söylense,
“Bir çay içelim, konuşuruz” denirdi.

Bugün ise:
Bir söz, bir bakış…
Yetiyor kırılmaya, yetiyor uzaklaşmaya.

Çünkü artık insan, karşısındakini anlamaya çalışmıyor.
Yorumluyor… yargılıyor… tepki veriyor.

Beyin neden artık daha az hissediyor?

İnsan beyni, karşısındakini anlamak için sadece kelimelere bakmaz.
Mimikleri okur, ses tonunu çözer, duyguyu hisseder.

Bu süreçte ayna nöronlar devrededir.
Bir başkasının acısını içimizde hissedebilmemizi sağlar.

Ama artık bu doğal sistem zayıflıyor.

Çünkü insanla temas azaldı…
Ekranla temas arttı.

Erzurum’un o eski çarşılarında göz göze konuşan insanlar vardı.
Bugün ise başı öne eğik, telefona bakan insanlar var.

Ve göz teması azaldıkça…
duygu da azalıyor.

Dijital iletişim: Sessiz yanlış anlamalar

Bir mesaj yazıyorsunuz…
Karşı taraf farklı anlıyor.

Bir cümle kuruyorsunuz…
İçindeki niyet kayboluyor.

Çünkü dijital iletişim, duyguyu taşıyamaz.

Erzurum’un o samimi sohbetleri,
uzun uzun anlatılan dertleri…
yerini kısa, kesik ve yüzeysel cümlelere bıraktı.

Ve beyin bu eksikliği neyle tamamlıyor?
Tahminle…

Ama çoğu zaman yanlış tahminle.

Öfke neden bu kadar hızlı yükseliyor?

Eskiden sabır vardı.
Dinleme vardı.
Anlamaya çalışma vardı.

Şimdi ise hız var.
Yorum var.
Tepki var.

Çünkü empati azaldığında,
yerini öfke alır.

Beyin anlamadığı şeyi tehdit olarak algılar.
Amigdala devreye girer…
savunma başlar.

Bir bakarsınız, küçük bir mesele büyümüş.
Bir söz, kırıcı bir tartışmaya dönüşmüş.

Ve insanlar…
birbirinden biraz daha uzaklaşmış.

Şehir neden yalnızlaşıyor?

Erzurum kalabalık…
Ama kalpler yalnız.

Çarşı dolu…
Ama sohbet eksik.

İnsanlar yan yana…
Ama birbirine uzak.

Çünkü empati, bir şehri şehir yapan en görünmez bağdır.

O bağ zayıfladığında:
   Selam azalır
   Güven azalır
   Samimiyet azalır

Ve şehir…
yavaş yavaş ruhunu kaybeder.

Asıl kayıp: İnsan sıcaklığı

Erzurum’u Erzurum yapan sadece soğuğu değildi.
İnsanın içindeki sıcaklıktı.

O sıcaklık şimdi azalıyor.

Çünkü herkes yorgun…
Herkes gergin…
Herkes kendi içinde meşgul.

Ve en tehlikelisi şu:
İnsan, insanı anlamaya çalışmak yerine
katlanmaya başlıyor.

Belki de bugün en çok ihtiyacımız olan şey…
daha fazla konuşmak değil.

Biraz durmak.
Biraz dinlemek.
Biraz hissetmek.

Çünkü insanı insan yapan,
kurduğu cümleler değil…
kurduğu bağdır.

Ve eğer o bağ koparsa…

Erzurum’un soğuğu değil…
insanın içi üşür.

Son birkaç yıldır sebze, meyve başta olmak üzere ürkütücü fiyatlarla karşılaşıyoruz. Bunun bir açıklaması var mıdır bilmiyorum. Ama bu basit bir pahalıya satma olayı değil. Akıllara siyasi bir operasyonun parçasıyla karşı karşıya mıyız diye sormak gerekiyor! Bunun cevabının elbette öncelikle Ticaret Bakanlığı verecektir. 

Ticaret Bakanlığı, Antalya, İzmir, Ankara’da yaptığı denetimler ile ilgili yapılan tespitleri paylaştı. Patates ürünü, hal içi tüccardan 5,00 TL’den satın alınmışı, tüketiciye 28,99 TL’den satılıyor. Sivri biber üreticiden 50,00 TL’den satın alınıp, tüketiciye 249,99 TL’den satılıyor.

Limon, komisyoncudan 18,00 TL’den satın alındığı, tüketiciye 129,95 TL’den sunulmuş, ayva ürünü, İran’dan ithal edilerek hal içi tüccardan 30,00 TL’den satın alınmış, tüketiciye 225,00 TL’den sunulmuş. Çarliston biber üreticiden 48,00 TL’den satın alınıp, tüketiciye 199,00 TL’den, sivri biber komisyoncudan 50,00 TL’den satın alınıp, tüketiciye 389,95 TL’den sunulmuş.

Pancar ürünü market tarafından 15,00 TL’den satın alındığı, söz konusu ürünün tüketiciye 79,95 TL’den, dolmalık biber ürününün market tarafından 63,33 TL’den satın alındığı, tüketiciye 249,67 TL’den sunulduğu, zencefil ürününün 53,50 TL’den satın alındığı, tüketiciye 196,00 TL’den sunulduğu, kırmızı biberin 75,00 TL’den satın alındığı, tüketiciye 286,33 TL’den sunulduğu, göbek marul ürününün 35,00 TL’den satın alınıp, tüketiciye 119,50 TL’den sunulduğu, salkım domatesin 50,00 TL’den satın alınıp, tüketiciye 149,95 TL’den sunulduğu (…)

İlk soruyu Erzurum Ticaret İl Müdürlüğü’ne yöneltelim. Çünkü Erzurum’da yerel ve yağın marketlerde fiyatlar aşağı yukarı böylesine uçuk kaçık, ama denetim ile ilgili bir veriye sahip değiliz. Erzurum Ticaret İl Müdürlüğünün bir denetim yapıp yapmadığını bilmek isteriz. Yaygın kanaat ERZURUM TİCARET İL MÜDÜRLÜĞÜ tarafından fiyat ve benzeri denetimlerin ya yeterli oranda yapıl(a)madığını veya yapılmadığı yönünde.

İkinci soru ve normal olmadığı açık olan bu fiyatların nasıl oluştuğu, oluşturulduğu, kim veya kimlerin eliyle yapıldığıdır. Alt soru ise Türkiye’ye bir operasyon çekilip çekilmediğidir.

Böyle saçma şey olur mu? Diye sorulacaktır elbette. Fakat dikkat edilirse son birkaç yıldır aynı sorunu yaşıyoruz. Bazen ilk ürün fiyatları, bazen de SERA ürünü sebzenin aşırı yüksek fiyatıyla millete adeta savaş açılmışçasına satışa sunulmasının normal bir izahı bulunmuyor.

Ticari ahlaksızlık diyebiliriz. Aç gözlülük diyip geçebiliriz. Kanaatim odur ki, konu küresel sermayenin terbiye edilmesine ihtiyaç duyduğu Türkiye olunca basitçe geçiştirmek mümkün olmuyor.

Bir ABD Başkanı (Joe Biden) STK ve sivil siyaset üzerinden Türkiye’de yönetimi değiştireceğiz açıklaması, Epştein belgelerinden saçılan 2017-18-19 yılları için TL ve kur üzerinden operasyon çekilmesi bilgileri bir şey ifade etmiyor mu?

Ya yolsuzluklar ile bir siyasi partinin dizayn edilme süreci ki Yargı süreci devam ediyor. Para karşılığı oyu etkilenen delegelerin açıklamaları, alınan paralar vs. de yeterli değil mi?

Bunlar hangi ülkede olur veya olabilir?

Şimdi şunu da soralım; ABD/İsrail, İran’ın yönetimini değiştirmek için fiili saldırı başlattılar. Buna toptan demokrasi getirme olarak açıklıyorlar.

Tüketici fiyatlarla mücadele etmiyor?

Ticaret Bakanlığı’nın Ankara, Antalya, İzmir’de yaptığı denetimler ile ilgili bilgileri paylaştım. Erzurum’da benzer veya daha yüksek fiyatlarla her gün market tezgâhlarında karşılaşıyoruz. Manav fiyatları da aynı. Öncelikle Ticaret il Müdürlüğü’nün denetimsizliğini sorgulayalım. Sonra iğneyi kendimize batıralım; bu fiyatlar ile neden alış veriş yapılıyor. Evinize 1 hafta, 1 ay sera domatesi, biberi, patlıcanı, kabağı almazsanız ne kaybedersiniz.

Aksine daha vicdanlı etiketlerle karşılaşırız!

Pencereleri zeminde olan evlerin,

En yüksek noktasından aşağı düştük

Kemiklerimiz hayallerimiz kadar kırılmadı

Tezatlar prensi ve prensesleriyiz

Biraz hayatın yerlisi, biraz hayata muhaciriz

Herkesin derdine çare üretmekte mahir,

Kimse çare aramaz, dertlerimiz olsa da zahir

Rengini kış aylarından aldı tenimiz

Biz soğuk karlı yolları endamından biliriz

Ruhlarımız, dünyada utangaç misafir gibi

Hem dünyalı hem dünyadan değiliz

Biz bodrum kat çocuklarıyız

Evlerimiz gibi tekinsizdir, beynimizin bodrum katları

Hayat yüzümüze değil, ruhumuza çizdi hatları

Ne hayallerimiz, ne hülyalarımız, sizinkilere benzemez

Gülüşümüzün ardını, kain gelse göremez

Hoyrat ayaklar altında örselendi bahçemiz

Çirkin bakışların, gölgesinde kaldı dileklerimiz

Biz bodrum kat çocuklarıyız

Ruhumuzdaki kırıkların sebebi aynı

Pencereleri zeminde olan evlerin

En yüksek noktasından aşağı düştük

Erzurum, stratejik önemi ve Doğu'nun merkezi olma konumundan dolayı bu projelerden en fazla faydalanan şehirlerin başında geliyordu.

1939 yılında Erzurum'a getirilen demir yolu ile birlikte Çimento Fabrikası, Yem Fabrikası, Et Balık Kombinası, Şeker Fabrikası, Süt Fabrikası, Atatürk Üniversitesi, Hidroelektrik Santrali, Zirai Aletler Fabrikası gibi yatırımlar Erzurum'a kazandırılmıştı.

Bu kazanımlarla Doğu'nun Paris'i olan Erzurum, 1980 ihtilalinden sonra kurulan iktidarların devlet öncülüğünde yapılan kalkınma modelini terk edip özel teşebbüs öncülüğündeki modele geçmesiyle birlikte hızla kan kaybetmiş ve sosyoekonomik göstergelerde gerilere düşmüştü.

Parası olanın şehirde yatırım yapmaması ve sermayesini başka illere taşıması, devletin özelleştirme politikası Erzurum'da istihdamın azalmasına sebep olmuştu.

Gidenlerin gemileri yakıp gitmesi, güçlü sermayesi olanın şehre yatırım yerine zekât paketi göndermesi, yerli iş adamlarının aidiyet duygusundan uzaklaşmaları, Erzurum'un aşması gereken önemli bir sorunuydu.

Bu sorunun aşılması için birilerinin öncülük etmesi ve örnek olması gerekiyordu.

Geçen yıl, Erzurum'un ve bölgenin en büyük AVM'sini alan şehrin yerel şirketi Cihan Grup, "Biz kazandıklarımızı artık şehrimizde tutacağız." diyerek ilk adımı attı.

5.000 kişinin dolaylı şekilde istihdam edildiği bacasız fabrikayı alan Cihan Grup, AVM için ödediği yüksek rakamlarla ülke içinde ve yurt dışında çok daha rantabl yatırımlar yapabilirdi. Kazançlarını daha yükseklere taşıyabilirdi. Ama yapmadı! Tercihi Erzurum oldu.

Cihan Grup, bu hafta yapmış olduğu basın toplantısıyla vergi merkezini Erzurum'a taşıdığını ve 1.200 kişinin istihdam edileceği yeni bir projeyi kamuoyuna duyurdu.

Yerel sermayesini Erzurum'da tutma özverisinde bulunan Cihan Grup'un bu örnek davranışını diğer iş adamlarımızdan beklediğimizi ifade ederken şehri sevmenin lafta değil, icraatta olduğunu bir kez daha duyurur, Yavuz ailesine yaptıkları bu anlamlı yatırımdan dolayı şükranlarımı sunarım.

Erdal Güzel

10.04.2026, Erzurum

Polislik, çocukluğumdan beri gönlümde ayrı bir yerde durdu. Hatta ilk e-posta adresimi bile “Polis Canan” diye açmıştım. O kadar içten o kadar sahici bir hayaldi benim için. Mehmetçik Ortaokulu’nda 8. sınıfta okurken resim öğretmenim Rana Şenel’in desteğiyle Polis Haftası kapsamında düzenlenen bir resim yarışmasında dereceye girdim. O gün eve gelen polis ekibini görünce herkes önce tedirgin olmuştu. Oysa geliş sebepleri bambaşkaydı; beni tebrik etmek, ailemi bilgilendirmekti. Rahmetli babamla birlikte Havuzbaşında düzenlenen o törende plaket almak, benim için sadece bir ödül değil; aynı zamanda daha idealist, daha kararlı ve daha motive bir şekilde bu mesleğe bağlanmama vesile olan çok kıymetli bir hatıraydı. Polislik sevgisi benim içimde tam da böyle, çocuk kalbimde filizlenen samimi ve derin bir sevda olarak yer etti. Şimdi de bu duygudan hareketle, kısaca polisliği, polis meslek yüksekokullarını ve bu alandaki tarihî serüvenimizi hatırlayalım.

POLİS NE DEMEK, NEDEN SADECE BİR MESLEK DEĞİLDİR?

Polis dediğimiz şey aslında yalnızca bir meslek adı değildir. Bir şehrin huzuru, bir devletin ciddiyeti, sokağın düzeni ve milletin güven duygusudur. Kelimenin kökü de zaten bunu anlatır. Polis sözü, şehir ve düzen fikrine dayanır. Bizde modern anlamda polis teşkilatının temeli 10 Nisan 1845’te atılmıştır. Yani polislik, yalnızca suçluyu yakalayan bir yapı değil devletin kendini şehirde, sokakta ve vatandaşın hayatında düzenle görünür kıldığı kurumsal bir yapıdır.

POLİSLİK SADECE SAHADA DEĞİL OKULDA DA KURULDU

Devlet, polisi yalnız görev başında değil eğitimle, disiplinle ve meslek terbiyesiyle de yetiştirmek istemiştir. Bu yüzden polislik tarihi denildiğinde sadece teşkilatın kuruluşuna değil polis mekteplerine de bakmak gerekir. İlk modern polis okulu 1907’de Selanik’te açılmıştır. Sonrasında polis eğitimi İstanbul’a ve oradan da Osmanlı coğrafyasının farklı şehirlerine yayılmıştır. Böylece polislik, yalnız uygulamalı bir güvenlik hizmeti olmaktan çıkmış; dersleri, programı, müdürü ve kurumsal hafızası olan bir meslek haline gelmiştir.

OSMANLI’DA KURULAN İLK POLİS OKULLARI

Osmanlı’da polis eğitimi zamanla farklı şehirlerde yaygınlaşmıştır. İlk okul Selanik’te açılmış, ardından İstanbul’da Dersaadet Polis Mektebi kurulmuş daha sonra da farklı vilayetlerde polis mektepleri açılarak bu eğitim zinciri genişlemiştir.

Selanik Polis Mektebi:

1907’de açılan bu okul, modern anlamda ilk polis mektebi kabul edilir. Polis eğitiminin kurumsallaşması burada başlamıştır. Bu yönüyle Selanik, Türk polislik tarihinin ilk büyük eşiğidir.

Dersaadet Polis Mektebi (İstanbul):

1909’da açılan bu okul, başkentte polis eğitiminin merkezî yapısını oluşturmuştur. İstanbul’daki bu kurum, polislik mesleğinin devlet ciddiyetiyle ve kurumsal eğitimle birleştiği önemli bir aşamadır.

Beyrut Polis Mektebi:

Osmanlı’nın Arap vilayetlerinde polis eğitiminin yaygınlaştırılması açısından önemlidir. Merkezin yalnız İstanbul’a değil uzak vilayetlere de eğitim taşıdığını gösterir.

Bağdat Polis Mektebi:

Bağdat’ta açılan polis mektebi, devletin güvenlik kadrosunu yalnız merkezde değil stratejik bölgelerde de eğitimle güçlendirmek istediğinin göstergesidir.

Şam Polis Mektebi:

Şam’daki okul, Osmanlı polis eğitiminin yalnız Anadolu ve Rumeli’de değil Suriye bölgesinde de kurumsallaşmaya başladığını ortaya koyar.

Halep Polis Mektebi:

Halep’te açılan polis mektebi de bu genişlemenin önemli halkalarından biridir. Bu durum, polis eğitiminin vilayet merkezleri üzerinden yaygınlaştırıldığını gösterir.

Adana Polis Mektebi:

Adana, Osmanlı’nın önemli şehirlerinden biri olarak bu eğitim zincirine dahil olmuş, polislik eğitiminin Anadolu ayağında etkili merkezlerden biri haline gelmiştir.

Trabzon Polis Mektebi:

Karadeniz hattında polis yetiştiren önemli merkezlerden biri olmuştur. Bölgesel güvenliğin ve idarî devamlılığın eğitimle desteklenmesi bakımından dikkat çekicidir

Erzurum Polis Mektebi:

Doğu vilayetlerine hitap eden en önemli polis okullarından biri olmuştur. Erzurum’un bu zincirde yer alması, şehrin sadece askerî ve kültürel değil güvenlik eğitimi bakımından da stratejik bir merkez olduğunu göstermektedir.

ERZURUM’UN POLİS TARİHİNDEKİ YERİ NEDEN ÖNEMLİDİR?

İşte burada Erzurum’un yeri gerçekten ayrıdır. Çünkü Erzurum sadece bir serhat şehri değildir; aynı zamanda devletin doğuda kurduğu kurumsal hafızanın da önemli merkezlerinden biridir. Erzurum’da polis mektebi açılması, doğu vilayetlerine eğitimli polis yetiştirme ihtiyacının bir sonucudur. Bu okul yalnız Erzurum için değil çevre şehirler için de düşünülmüş bir merkezdir. Yani Erzurum Polis Mektebi, bölgesel ölçekte anlam taşıyan ciddi bir eğitim ocağıdır.

Erzurum’un tarihî ağırlığı düşünüldüğünde bu durum şaşırtıcı değildir. Çünkü bu şehir, sadece tabyalarıyla, müdafaasıyla, medreseleriyle ve çarşılarıyla değil devletin doğudaki kurumsal omurgasıyla da öne çıkar. Polis mektebinin burada açılması, Erzurum’un devlet ciddiyeti içindeki yerini bir kez daha ortaya koymuştur.

Erzurum’un bu tarih içindeki yerini daha da anlamlı kılan bir başka ayrıntı ise Polis Akademisi ambleminde yer alan çift başlı kartal motifidir. Bu sembolün Erzurum’daki Yakutiye Medresesi ve Çifte Minareli Medrese’de de karşımıza çıkması, polislik geleneği ile şehrin tarihî hafızası arasında çok zarif bir bağ kurmaktadır. Devlet ciddiyetini, kudreti ve köklü medeniyet mirasını simgeleyen bu motifin Erzurum’un en kıymetli eserlerinde de yer alması, polis okulunun bu şehre ne kadar yakıştığını ayrıca düşündürüyor. Sanki tarih, sembol ve şehir aynı noktada buluşuyor; Erzurum da bu büyük hafızaya çok tabii bir şekilde ev sahipliği yapıyor.

ERZURUM POLİS MEKTEBİ’NİN AÇILIŞI VE HAFIZADA KALAN YÖNÜ

Erzurum Polis Mektebi’nin açılışı da oldukça dikkat çekicidir. Dönemin valisi, şehrin ileri gelenleri, ulema, belediye temsilcileri, esnaf çevresi, gazeteciler ve farklı cemaatlerin ruhani temsilcileri bu açılışta bir araya gelmiştir. Törenin bando ile başlaması, konuşmalar yapılması, kurban kesilmesi ve öğrencilerin ilk derse alınması; bu okulun sıradan bir bina değil, devlet adına anlam taşıyan büyük bir kurum olarak görüldüğünü gösterir.

Hafızalarda yer eden anlatılardan biri de Erzurum Polis Okulu’nda İncil ve Kur’an’a el basılarak yemin töreni yapıldığı yönündedir. Dönemin toplumsal yapısını ve devletin kamu düzeni anlayışını göstermesi bakımından dikkat çekicidir. Aynı çatı altında, aynı resmiyet içinde, farklı unsurların ortak bir hukuk ve düzen fikrinde buluşması gerçekten tarihî bir manzara ortaya koymaktadır.

POLİS EĞİTİMİ SADECE SİLAH DEĞİL TERBİYE VE BİLGİ İŞİYDİ

O dönem polis mektepleri yalnızca yeni polis adayları yetiştirmek için kurulmamıştı. Aynı zamanda görevde olan personelin de meslekî yönden güçlendirilmesi hedefleniyordu. Bu okullarda yalnız güvenlik değil hukuk, yazışma, meslek terbiyesi, beden eğitimi, haberleşme, sağlık bilgisi, olay çözümleme ve gözlem gibi alanlarda da eğitim veriliyordu. Yani o günün polis eğitimi, sadece devriye gezmek ya da nöbet tutmak değildi. Devlet, karşısındaki polisi bilgili, dikkatli, disiplinli ve temsil gücü yüksek bir memur olarak yetiştirmek istiyordu.

BUGÜN POLİSLİK TEK TİP BİR GÖREV DEĞİL

Bugün polislik denildiğinde tek bir görev alanından söz etmek mümkün değil. Polislik artık hayatın pek çok alanına dokunan, uzmanlaşmış bir kamu hizmetidir. İşte en çok bilinen polis çeşitleri:

Asayiş Polisi

Genel güvenliği sağlar, olaylara ilk müdahaleyi yapar, mahallede ve sokakta düzeni korur.

Trafik Polisi

Trafik akışını düzenler, kazalara müdahale eder, sürücü ve yayaların güvenliğini sağlar.

Çevik Kuvvet Polisi

Toplumsal olaylarda, kalabalık alanlarda ve güvenlik riski yüksek durumlarda görev yapar.

Yunus Polisi

Motosikletli polis timleridir. Şehir içinde hızlı müdahale gerektiren olaylarda öne çıkar.

Martı Polisi

Bisikletli polis timleridir. Sahil, park, yaya yolu ve turistik alanlarda görev yapar.

Narkotik Polisi

Uyuşturucu ile mücadele eder; madde ticareti, kullanımı ve sevkiyatına yönelik çalışır.

KOM Polisi

Kaçakçılık ve organize suçlarla mücadele eder; suç örgütleri ve büyük çaplı yasa dışı yapılanmalar üzerinde çalışır.

Terörle Mücadele Polisi

Terör suçları, örgütlü tehditler ve devlet güvenliğine yönelik risklerle ilgilenir.

Siber Polis

İnternet dolandırıcılığı, bilişim suçları, dijital tehditler ve sosyal medya kaynaklı suçlarla mücadele eder.

Çocuk Polisi

Çocuk mağdurlar, suça sürüklenen çocuklar ve korunmaya ihtiyaç duyan çocuklarla ilgili çalışır.

Turist Polisi

Turistik bölgelerde yerli ve yabancı ziyaretçilere güvenlik ve rehberlik desteği sunar.

Deniz Polisi

Denizlerde, göllerde, kıyı alanlarında ve su üzerindeki güvenlik hizmetlerinde görev yapar.

Özel Harekât Polisi

Yüksek riskli, silahlı ve özel eğitim gerektiren operasyonlarda görev alır.

Bomba İmha Polisi

Şüpheli paket, bomba ve patlayıcı maddelere müdahale eden teknik birimdir.

Polis Arama Kurtarma

Afet, göçük, kayıp ve acil durumlarda arama kurtarma faaliyetlerinde görev yapar.

Havacılık Polisi

Helikopter ve hava araçlarıyla hava destekli güvenlik hizmeti sunar.

Koruma Polisi

Önemli kişilerin, kurumların ve hassas alanların güvenliğini sağlar.

Toplum Destekli Polis

Mahalleyle, okul ile ve vatandaşla daha yakın ilişki kurarak önleyici güvenlik hizmeti yürütür.

SON SÖZ

Selanik’te başlayan modern polis eğitimi, İstanbul’da kurumsallaşmış, Erzurum gibi önemli şehirlerde kök salmıştır. Erzurum Polis Mektebi de bu büyük tarihin doğudaki en dikkat çekici halkalarından biridir. Bu yüzden polislik tarihine bakarken sadece bir teşkilatın geçmişine değil devletin kendini nasıl yetiştirdiğine, nasıl düzen kurduğuna ve nasıl hafıza oluşturduğuna da bakmış oluruz.

Bir polis okuluna sadece bina gözüyle bakarsak eksik görürüz. Orası aynı zamanda disiplinin, meslek ahlakının, devlet ciddiyetinin ve memleket hizmetinin yetiştiği yerdir. Erzurum’un polislik tarihindeki yeri de tam burada başlar.

Bu vesileyle, milletimizin huzuru, devletimizin selameti ve toplumun güvenliği için gece gündüz demeden görev yapan tüm polislerimizin Polis Haftası’nı gönülden kutluyorum. Vazifelerini büyük bir sabır, dikkat ve fedakârlıkla yürüten emniyet mensuplarımıza kolaylıklar, sağlık ve muvaffakiyetler diliyorum. Görevleri daim, yolları açık, emekleri kıymetli olsun.

Dünya, iki saldırgan devlete karşı, inançlı bir halkın yiğitçe direnişine tanıklık ediyor.

İran halkı,  verdiği mücadele ile her kuşun etinin yenmeyeceğini emperyalistlere gösterdi.

 Kerhane işletmecisinin dengesiz çocuğu bir haftada İran'ın işini bitireceğini söylüyordu.

Aradan 40 gün geçmesine rağmen istediğini alamayan ve dünya kamuoyu önünde kepaze durumuna düşen sarı oğlan, hergün verdiği tutarsız demeç ve müzakere arayışlarıyla prestijini kurtarmaya çalışıyor.

Bel altı vuruşlarla netice almaya çalışan ve savaş kurallarını tanımayan bu azgın adam, İran medeniyetini bir gecede yok edeceğini söyleyecek kadar tarihi gerçeklerden uzak.

İran halkının vermiş olduğu mücadele, yedi düvele karşı verdiğimiz direnişi hatırlatıyor.

 O günlerde, kamyona karşı kağnı ile zafer kazanmış, süngüye karşı yumruklarımızla vuruşmuştuk.

 Stratejik önemi olan yerlerin önünde canlı kalkan olarak toplanan İran halkı, emperyalistlere karşı müthiş bir mesaj verirken, mazlum milletlerede umut ışığı oluyor.

Ülkesinden kaçan yok. Savaşmak için gönüllü olarak askere gitmek isteyen milyonlar var.

Muhalif olmalarına rağmen çok sayıda İranlının ülkelerine dönmesi " söz konusu vatansa gerisi teferruattır" sözünü hatırlatıyor.

Savaş sırasında liderini ve çok sayıda üst düzey komutan ve yöneticisini kaybetmesine rağmen İran'ın, savaşı aksatmadan sürdürmesi,  emperyalist ülkelerin ve yandaşlarının heveslerini kursaklarında bıraktı.

Bu savaş, devletleri sömürmek ve halklarını köleleştirmek isteyen emperyalistlerle bunlara karşı ülkelerini savunan vatanseverlerin şanlı direnişi olarak tarihe geçecektir.

ABD ve İsrail halkı, bu savaşın sonunun hüsran olduğunu çok iyi biliyor ve İki sadist liderin dünyayı uçurumun kenarına getirdiğinin farkında.

Bu süreç, İslam ülkelerinin ne halde olduğunu göstermesi açısından da bir hayli mesaj veriyor.

Ümmet bilincinden noksan, mezhep asabiyesine kapılmış, emperyalist ülkelerin kucağına düşmüş ve birbirleriyle kan davası gören İslam ülkelerinin zavallı halini bu savaş, birkez daha gözler önüne serdi.

Tarih; günümüzün firavunları Trump ve Netenyahu'nun azgınlıklarını yazdığı gibi bu katillere karşı dik duruşlarıyla göğüslerini siper edenleri de yazacaktır.

Zalimlere karşı vatanlarını savunan kahraman İran halkının şanlı direnişlerini yürekten kutluyor, onların bu onurlu duruşları karşısında saygı ile eğiliyorum.

 ""Eğer; hak haksızlıktan yüce,

Sevgi nefretten üstün,

Aydınlık karanlıktan güçlüyse,

Çaresi yok usta

Biz kazanacağız!"

               Nazım Hikmet

Erzurum, Çaldıran Savaşı sonrasında, 1515’te Bıyıklı Mehmet Paşa tarafından zapt edilerek Safevilerden Osmanlı’ya geçmişse de tam olarak kontrol edilemedi. Bu önemli kale, ancak 1518’den sonra Osmanlı hâkimiyetine girdi. Bu hâkimiyet, İlhanlıların yıkılışından beri siyasi istikrarsızlık ve belirsizlik içinde bulunan bölgenin yeni bir düze­ne kavuşması anlamına geliyordu.

Bununla birlikte yaklaşık yarım asırdan beri harap ve ıssız olan şehrin yeniden şenlenmesi pek kolay olmadı. Bir yazar, bu hususu şöyle anlatmaktadır:

“Mahallelerin çoğu ıssızdı. Erzurum Osmanlı hâkimiyetine girmiş, kalesi tahkim ve restore edilmişti; fakat insanlar burada yaşamaya cesaret ede­miyordu. Görünüşe göre Osmanlıların yankı uyandıran zaferlerine rağ­men, insanlar Safevi tehdidinin ortadan kalktığından emin olamıyordu… Sivillerin şehre yerleşimi ancak 1540’tan sonra başladı.”

Bu devasa fakat harap şehri yeniden ayağa kaldırmak için bazı istisnai uygulamalara gidildi. Kanuni Sultan Süleyman, Erzurum’un imar ve iskânı konusunda, başka yerlerde tesadüf olunmayan bir yönteme başvurdu. Devletin malı olan şehrin harap mülklerini ve arazilerini tapu karşılığında bölgenin zengin ve nüfuzlu beylerine sattırdı. Böylece ilk Bey Beylerbeyi Dulkadirli Mehmet Han, bir hamam ve bir kervansaray, bir boyahane, bir bezirhâne, 277 dükkân ve 20 değirmen ocağını satın almış ve bunlar için devlete 8.000 akçe ödemişti. Mehmet Han bunlardan hamam ile 150 dükkân ve 10 değirmeni mamur ve işler hale getirdi. Bunlar ve henüz işler hale getirilemeyen diğer gayrimenkuller 1540 yılında Mehmet Han adına tapuya kaydedildi.

Mehmet Han yukarıda bahsedilen yerleri yaptırdıktan hemen sonra, gerisini tamir ve ihya ettirmekle uğraşırken, Erzurum’da büyük bir yangın çıktı. Bu yangın, Osmanlı Döneminde kayıtlara geçen ilk büyük yangındır. Bu yangından Mehmet Han’ın yaptırdığı yerlerden sadece 15 dükkân ve bir hamam kurtulabildi.

İşte bunları ve diğer harap yerleri, meşhur Rüstem Paşa, 1557 yılında vekili vasıtasıyla 1.000 altın sikkeye satın aldı. Bu arada Mehmet Han da Mora Sancağı Beyi olarak Erzurum’dan ayrılmıştı.

(tutkuyla) kötülük için dua eder; çünkü insan (yargılarında)

tez canlıdır.”

İsrâ sûresi / 11

“Her şeyi maddede arayanların akılları gözlerindedir,

göz ise maneviyatta kördür.”

Bediüzzaman Said Nursî

Şehvetle saldırdıkların başının belası hâline gelecek.

İhtirasla istediklerinden kurtulmak için ne yapacağını şaşıracaksın.

Egon düştüğün en derin çukur...

Azametle salınışın ateş üzerinde adım adım çırpınışın olacak.

Sen kendine iyilik sandığın kötülüğün ardında koşarken...

Her zafer naran yeni bir mahvoluşu hazırlayacak.

Bu azgın koşuya kendini kaptırdığından beri...

Hayallerin arzularının esiri olmuş senin!

Hep en kolay ve en kârlının peşindesin.

Beklemeye sabırsız...

Çabalamaya azimsiz...

Gerçeklere dayanamaz hâldesin!

Oysa önündeki acelecilerin ne hâlde olduklarını kaç kez gördün?

Benim için en iyisi dedikleri ne çok şeyin kâbusları olduğunu biliyorsun.

Üstelik sen hayatının kırk yılını planlamaya kalkarken...

Kırk saniye sonrasına bile hâkim olamayacağını defalarca deneyimledin.

“Ben bunu hesaplayamadım” diye özetlediğin az mı pişmanlığın oldu?

“Böyle olacağını bilemezdim” diye omzunda ağlayan can parelerini ne çabuk unuttun?

Bilmediklerinin bilmişliğini taslamanın zarardan başka bir şey getirmediğini hâlâ anlamamış olamazsın!

Küçük idrakinin nefsinin tasallutunda idraksizliğe dönüşmesine artık dur demelisin!

Dilinden istemsizce düşen ‘inşallah’ları kalbine indirmeli...

Ve artık kendin için güzel görüneni değil “Hayırlısını” istemelisin.

İnan hayırlısı senin tez canlılıkla iyi sandığından çok daha

iyi gelecek sana!

Belirsizliğin stresinden kurtulmuş olmanın rahatlığı dolacak kalbine...

Derin bir ohh çekeceksin ve gücünü aşan hesapların karabasanından uyanacaksın!

Süreç yürütürken üniversitelerin mevcut kapasitesinin yanı sıra iş gücü piyasasının ihtiyaçları, sektörlerin dönüşümü ve ülkemizin orta ve uzun vadeli insan kaynağı planlaması dikkate alındı. Öte yandan yapay zekâ, siber güvenlik ve dijital teknolojiler gibi geleceğin alanlarında yeni programlar açılarak yükseköğretim sistemi dönüşen dünyaya uyumlu hâle getiriliyor.

Bilindiği üzere yurtdışına öğrenci ihracı aşırı boyutlara ulaşınca bir tedbir olarak yeni üniversiteler açılmıştı. Yeni üniversitelerin açılması doğal olarak kadro kalitesinde sıkıntıların oluşmasına yol açmıştı. Yine ikinci öğretim ile açıla kontenjanlar, erken dönemde planlamanın getirilememesi nedeniyle üniversiteli işsiz sayısında artışa yol açmıştı.

Kontenjanların düşürülmesi, kaliteli mezun verilmesinde etki edecektir. Yine herkesin üniversiteye gitmesi ve üniversite mezunu olması gibi yönetilmesi zor süreçlerin orta ve lise seviyesinde mesleki alanlara yönlendirilerek ara çözümlere ihtiyaç var. Teknik ve mesleki liselerin iş, istihdam odaklı ve şirketler ile koordine içerisine düzenlenmesi ülkenin en fazla ihtiyacı olan ara eleman eksiğine de çözüm olacaktır.

YÖK Başkaı Özvar, “Kalite standartları yüksek, sürdürülebilir ve mezunlarına güçlü bir gelecek sunan bir yükseköğretim yapısını adım adım inşa ediyoruz.” diye duyurduğu kontenjan bilgilerini de paylaştı.

Buna göre Sağlık, Adalet, Millî Eğitim Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı ve ilgili kurumlarla yakın iş birliği, personel ihtiyaç öngörüleri ve sektörel gelecek perspektifleri değerlendirilerek planlama sürdürülüyor.

En çok kontenjan azalan lisans programları; İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi: yüzde kontenjanı yüzde 44 Uluslararası ilişkiler, yüzde 38, Maliye, yüzde 34 Siyasit Bilimi, yüzde 15 İktisat, yüzde 9 İşletme.

Hukuk Fakültesi kontenjanı 15 bin 313’ten 9 bin 821’e düşürüldü.

Diğer Alanlar: Gazetecilik yüzde 54, Şehir Planlama yüzde 49, Radyo Televizyon ve Sinema Programları 44, Sosyal Hizmet 42, Mimarlık 33, İlahiyat yüzde 32 oranında kontenjanı düşürüldü.

En çok kontenjan azalan lisans programları:

Eğitim Fakültesi: Fen Bilgisi Öğretmenliği yüzde 57, Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık yüzde 39, İlköğretim Matematik Öğretmenliği yüzde 33, Okul öncesi öğretmenliği yüzde 32.5, İngilizce öğretmenliği yüzde 32, Beden Eğitimi ve Spor öğretmenliği yüzde 31 olarak düşürüldü.

Sağlık Programları

Beslenme ve Diyetetik yüzde 42, Eczacılık yüzde 24, Diş hekimliği yüzde 22, fizyoterapi yüzde 14, hemşirelik yüzde 8 oranında kontenjanı düşürüldü.

En çok kontenjan azalan lisans programları

Mühendislik Fakültesi: Azalan alanlar yüzde 34 Gıda mühendisliği, yüzde 31 Elektrik-Elektronik Mühendisliği, yüzde 27 İnşaat Mühendisliği, yüzde 18 Makine Mühendisliği ve yüzde 11 oranında Mekatron Mühendisliği kontenjanı.

Kontenjanı Artan Stratejik Alanlar

Yüzde 81 Nanoteknoloji Mühendisliği, yüzde 63 Yapay Zeka Mühendisliği, yüzde 49 Malzeme ve Nanoteknoloji Mühendisliği, yüzde 32 Endüstriyel tasarım mühendisliği, yüzde 23 Siber Güvenlik Mühendisliği.

Akademisyenleri en çok üzen değişim ikinci öğretim programlarını kapatılması oldu. İkinci öğretim için ders kavgalarına sebep olan, akademisyenler arasında “Almanya’ya çalışmaya gidiyoruz” şeklinde ifade edilen ikinci öğretim ders ücretleri çok yüksekti. YÖK, mezun-istihdam dengesi zayıflayan birçok lisans ve ön lisans programında kontenjanları düşürdü. Açık öğretimi ise kademeli olarak yeniden yapılandırılacak.

Erzurum, Çaldıran Savaşı sonrasında, 1515’te Bıyıklı Mehmet Paşa tarafından zapt edilerek Safevilerden Osmanlı’ya geçmişse de tam olarak kontrol edilemedi. Bu önemli kale, ancak 1518’den sonra Osmanlı hâkimiyetine girdi. Bu hâkimiyet, İlhanlıların yıkılışından beri siyasi istikrarsızlık ve belirsizlik içinde bulunan bölgenin yeni bir düze­ne kavuşması anlamına geliyordu.

Bununla birlikte yaklaşık yarım asırdan beri harap ve ıssız olan şehrin yeniden şenlenmesi pek kolay olmadı. Bir yazar, bu hususu şöyle anlatmaktadır:

“Mahallelerin çoğu ıssızdı. Erzurum Osmanlı hâkimiyetine girmiş, kalesi tahkim ve restore edilmişti; fakat insanlar burada yaşamaya cesaret ede­miyordu. Görünüşe göre Osmanlıların yankı uyandıran zaferlerine rağ­men, insanlar Safevi tehdidinin ortadan kalktığından emin olamıyordu… Sivillerin şehre yerleşimi ancak 1540’tan sonra başladı.”

Bu devasa fakat harap şehri yeniden ayağa kaldırmak için bazı istisnai uygulamalara gidildi. Kanuni Sultan Süleyman, Erzurum’un imar ve iskânı konusunda, başka yerlerde tesadüf olunmayan bir yönteme başvurdu. Devletin malı olan şehrin harap mülklerini ve arazilerini tapu karşılığında bölgenin zengin ve nüfuzlu beylerine sattırdı. Böylece ilk Bey Beylerbeyi Dulkadirli Mehmet Han, bir hamam ve bir kervansaray, bir boyahane, bir bezirhâne, 277 dükkân ve 20 değirmen ocağını satın almış ve bunlar için devlete 8.000 akçe ödemişti. Mehmet Han bunlardan hamam ile 150 dükkân ve 10 değirmeni mamur ve işler hale getirdi. Bunlar ve henüz işler hale getirilemeyen diğer gayrimenkuller 1540 yılında Mehmet Han adına tapuya kaydedildi.

Mehmet Han yukarıda bahsedilen yerleri yaptırdıktan hemen sonra, gerisini tamir ve ihya ettirmekle uğraşırken, Erzurum’da büyük bir yangın çıktı. Bu yangın, Osmanlı Döneminde kayıtlara geçen ilk büyük yangındır. Bu yangından Mehmet Han’ın yaptırdığı yerlerden sadece 15 dükkân ve bir hamam kurtulabildi.

İşte bunları ve diğer harap yerleri, meşhur Rüstem Paşa, 1557 yılında vekili vasıtasıyla 1.000 altın sikkeye satın aldı. Bu arada Mehmet Han da Mora Sancağı Beyi olarak Erzurum’dan ayrılmıştı.

Daha sonraki yıllarda bizim müzisyenlerimiz Batı müziği ile Türk Halk müziğinin karışımından yeni bir millî musiki oluşturma gayreti içerisine girmiş, bu ortamda sanat müziği yavaş yavaş ikinci plana düşmüştür.

Sanat müziğini ikinci plana atma girişimleri zamanla sanat müziği düşmanlığına dönüşmüş, bu müzik ile uğraşan kişiler, musiki çevrelerinden çekilmeye başlamışlardır.

Batılılaşmayı kafasına koyan yeni aydın tipleri, eskiye olan nefretleri nedeni ile tuvaletler için kullanılan  “alaturka” tanımını “alaturka müzik” diyerek Türk Sanat müziği için kullanmaya başlamışlardır.

1926 yılında konservatuvarlarda eğitimi yasaklanan Türk Sanat müziği, halkın bireysel çabaları ile gelişimine devam ettirmiştir. 

Her platformda Batı müziği icra etmek amacıyla kurulan konservatuvarlarda % 98 oranında Batı müziği eğitimine ağırlık verilmiştir.

Latince kökenli konservatuvar kelimesinin muhafaza eden, koruyan anlamları vardır. Batılılar kendi sanatlarını, müziklerini, kültürlerini korumak için konservatuvarlar kurmuş, bu amaçla eğitimler vermişlerdir. Müzisyenlerimiz, kurdukları konservatuvarlarda bizim müziğimizi korumak yerine, Türk müziğini yasaklamış, Avrupa’nın çalgılarını, müziğini geliştirerek onları korumaya gayret göstermiş, Türk müziğini icra edenlere, gerici, köylü, yakıştırmalarını yapmış,  Türk Sanat müziğiyle irticanın sarıksız hâli diye dalga geçmişlerdir. Bu tam self-kolonyal, kendi kendini köleleştirme, yok etme sürecini oluşturmaktadır.

Finli Mimar Saarinen “Her bitki kendi kökünden beslenir, sanat da öyle”  ifadesindeki sırrı bütün insanlık çözmesine ve kendi köklerinden hareketle çağdaş yenilikler oluşturma başarılarına rağmen bu milletin çocukları, bu milletin kurmuş olduğu okullarda bu milletin müziğine, kültürüne yabancı şekilde yetişerek çağı yakalayacakları gafletine düşmüşlerdir.

1980’lere kadar devlet konservatuvarlarındaki eğitimlerde Türk müziğine yer verilmemiştir.  Günümüzde bile bu durum istenilen seviyede değildir. Hatta birçok devlet konservatuvarından mezun olan öğrenciler makamlarını birbirinden ayırt edebilecek kadar Türk Sanat musikisi bilgisine sahip değildirler.

Türk sanat müziğinin büyük bestekârı, mütefekkiri Cinuçen Tanrıkorur, İşgale uğramış, işgalci devletin kontrolünde ve dilinde eğitim alan Tunus, Cezayir, Suriye hatta Afrika ülke halklarının hiçbirinin kendi musikilerine bizimkiler kadar yabancı olmadığını dile getirerek bağımsız bir ülke olan Türkiye’mizde kendi müziğimize karşı bu kadar yabancılaşmamıza isyan etmiştir.

Bizde bir çalgıyı güzel çaldığı için kendisine büyük sanatçı edası veren, giyim ve tavırlarını farklılaştıran, konuştuğu zaman dünya müziğinden, senfoniden bahsedip Hacı Arif Bey’i, Itri’yi Dede Efendi’yi beğenmeyen müzisyen tiplilere rastlamak çok mümkündür.

Amerika’da yüzlerce kölenin özgürlüğüne kavuşmasına vesile olan Harriet Tubman'a karşılaştığı en büyük zorluğun ne olduğu sorulduğunda ”Bir köleyi köle olmadığına ikna etmek” diye verdiği cevabındaki hikmet gibi, bazılarına kendi kökünü inkâr ederek evrensel olamayacağı gerçeğini kabul ettirmek maalesef çok zor olmaktadır.

Bir Karamizah

Yatırıldığı akıl hastanesinde ölü olduğuna inanan, bu nedenle de yemek yemeyen ve hiç bir yaşamsal faaliyete katılmayan bir akıl hastası, tüm uzman psikiyatristlerce girişilen her çabaya rağmen, ölü olmadığı konusunda bir türlü ikna edilememiş.

Hastanın bu kararından vazgeçmeyeceğini anlayan ve tedavisini üstlenen psikiyatristlerden biri, sonunda hastaya, ölülerin parmaklarının kanayıp kanamayacağına dair bir soru yöneltir. Hasta "tabii ki kanamaz,” der. Bunun üzerine psikiyatrist, küçük bir iğne alıp hastanın parmağına batırır. Bir müddet şaşkınlıkla parmağına bakan ve kanadığını gören hastanın tepkisi ilginçtir: "Lanet olsun! Ölüler de kanarmış." Abraham Maslow.