Kilise projesi tartışma yarattı

Pusula Gazetesi'nden Manolya Bulut'un haberine göre; Erzurum’un Oltu ilçesinde 19. yüzyılda inşa edilen tarihi Rus Kilisesi’nin kütüphane ve kafe olarak yeniden işlevlendirilmesi projesi kamuoyunda tartışma yarattı. Bir yandan gençleri kültürle buluşturacak yeni bir yaşam alanı hedeflenirken, diğer yandan projenin kullanım amacına yönelik eleştiriler gündeme geldi.

Rus mimar Mihayloviç Verjbitsky tarafından 19. yüzyıl mimarisiyle inşa edilen ve 1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı ile 1917 Bolşevik Devrimi arasındaki dönemde yapıldığı tahmin edilen tarihi kilise, 480 metrekarelik alan üzerinde bulunuyor.

Doğu Anadolu Projesi Bölge Kalkınma İdaresi Başkanlığı, Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ve Oltu Belediyesi arasında imzalanan protokolle yapı, “Kültür Hazineleri Gençler ile Buluşuyor Projesi” kapsamında halk kütüphanesi ve sosyal yaşam alanına dönüştürülecek.

Projede yalnızca kütüphane değil; peyzaj düzenlemeleri, sosyal donatı alanları, iç mekân tasarımı ve kütüphane altyapısı da yer alacak. Yaklaşık 1 yıl içinde tamamlanması planlanan proje ile tarihi yapının kullanıma açılması hedefleniyor. Proje kapsamında ayin yapılan bölüm ise kitap kafeye dahil edilmeyecek.

Restore edilmişti

Söz konusu yapı için ilk adım 2019 yılında atıldı. Oltu Kaymakamlığı tarafından hazırlanan “Tarihi Kilisenin Restorasyon ve Çevre Düzenleme Projesi”, Kuzeydoğu Anadolu Kalkınma Ajansı tarafından desteklenen program kapsamında kabul edilmişti.

Yaklaşık 3 milyon 200 bin TL maliyetle gerçekleştirilen restorasyon çalışmaları 4 yıl içerisinde tamamlandı. Erzurum Valiliği, Oltu Kaymakamlığı ve Oltu Belediyesi iş birliğiyle yürütülen çalışmalarla yapı yeniden ayağa kaldırılmıştı.

23 milyon liralık yeni proje

Restorasyonun ardından yapının işlevlendirilmesi için ikinci aşamaya geçildi. Toplam bütçesi 23 milyon TL olan projede, 15 milyon TL’lik kısmı DAP tarafından karşılanırken kalan kısmı Oltu Belediyesi üstlenecek. Projenin fikir sahibi olan Oltu Belediyesi, İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü ile ortak protokol imzalayarak süreci başlattı.

“Kültürel değer ön planda olmalıydı”

Projeye ilişkin eleştirilerden biri Erzurum Kalkınma Vakfı Başkanı Erdal Güzel’den geldi. Güzel, kütüphane fikrinin olumlu olmakla birlikte yapının potansiyelinin daha farklı değerlendirilebileceğini ifade etti;  “Kütüphane yapılması elbette güzel bir düşünce ancak bu kadar önemli bir tarihi yapı için daha farklı bir konsept geliştirilebilirdi. Burada asıl amaç kültürel değerin korunması ve öne çıkarılması olmalıydı. İnanç turizmini destekleyecek, sergi ve sanatsal faaliyetlere ev sahipliği yapacak bir alan oluşturulabilirdi. Restorasyon yapıldıktan sonra kullanım amacının yeterince planlanmadığı izlenimi oluşuyor. Oysa bu yapı, Oltu Şura Hükümeti’ni anlatan bir proje ile değerlendirilebilir, müze haline getirilebilir ya da eski arşiv fotoğraflarının sergilendiği bir kültür merkezi olarak kullanılabilirdi. Bana göre bu bina, böyle projeleri hak ediyor.”

“Toplumun değerleri de dikkate alınmalı”

Bir diğer tepki ise Erzurum Oltu ve Yöresi Kültür Yardımlaşma ve Dayanışma Derneği Başkanı Hakan Demir’den geldi. Demir, projenin toplumsal hassasiyetler açısından yeniden değerlendirilmesi gerektiğini söyledi;  “Oltu’da yapılması planlanan eski Rus kilisesinin kitap kafe olarak kullanılmasının çok uygun bir proje olmadığını düşünüyorum. Bu tür bir kullanım, toplumun değerleri ve hassasiyetleri göz önüne alındığında ‘Müslüman mahallesinde salyangoz satmak’ benzetmesini akla getirmektedir. Özellikle çocuklarımızın bir kilise ortamında vakit geçirmesi, oturup kitap okuması gibi bir durumun toplumumuzun kültürel ve manevi yapısıyla tam anlamıyla örtüşmeyeceği kanaatindeyim.

Bunun yerine söz konusu yapının Oltu’nun tarihine yakışır şekilde değerlendirilmesi daha doğru olacaktır. İlçemiz, işgallere karşı mücadele vermiş ve kendi şura hükümetini kurmuş güçlü bir tarihî geçmişe sahiptir. Bu nedenle yapının, Oltu’nun kurtuluş sürecini ve bu süreçte öne çıkan değerleri anlatan bir müze olarak düzenlenmesi daha anlamlı olur. Böyle bir yaklaşım hem yapının tarihî dokusunu korur hem de bu zengin mirası gelecek nesillere aktarır. Bu tür projelerde toplumun değerleri, hafızası ve kimliği de mutlaka dikkate alınmalı, hatta mümkünse kamuoyu yoklaması yapılmalıdır.”