Erzurum'un en önemli doğal miraslarından biri olan Narman Peribacaları, bir yandan yeniden turizmde hak ettiği değeri bulmaya çalışırken, diğer yandan yıllardır çözülemeyen ulaşım sorunu nedeniyle ziyaretçilerini hayal kırıklığıyla uğurluyor.
Doğal Sit Alanı olarak tescillenen "Kırmızı Periler Diyarı" olarak bilinen ve yaklaşık 62 kilometrelik alanı kapsayan Narman Peribacaları, milyonlarca yıllık jeolojik oluşumuyla Türkiye'nin en dikkat çekici doğal mirasları arasında yer alıyor. Ancak bölgenin seyir terasına ulaşımı sağlayan yolun yaklaşık iki yıldır kapalı olması, turizm hedefleriyle sahadaki gerçekler arasındaki çelişkiyi gözler önüne seriyor.
Vali turizm dedi, yol yine kapalı
Geçtiğimiz günlerde Erzurum Valisi Aydın Baruş, Narman Peribacaları'nı ziyaret ederek bölgenin sahip olduğu turizm potansiyeline dikkat çekti. Erzurum'un doğal ve kültürel değerlerinin daha fazla ziyaretçiye ulaştırılması gerektiğini vurgulayan Baruş'un açıklamaları, bölge için umut oluşturdu. Ancak aynı günlerde bölgeye gelen turistlerin karşılaştığı manzara ise bu hedeflerle örtüşmedi.
Peribacalarının en önemli seyir noktalarına ulaşımı sağlayan yol, yaklaşık iki yıl önce meydana gelen aşırı yağışların ardından çöktü. Yolun altındaki zeminin boşalmasıyla oluşan göçük nedeniyle güzergâh tamamen ulaşıma kapandı. Aradan geçen iki yıla rağmen yolda herhangi bir onarım çalışması yapılmadı.
Turistler göçüğe kadar geliyor, geri dönüyor
En dikkat çekici sorunlardan biri ise yönlendirme eksikliği. Bölgeye gelen ziyaretçiler, navigasyonun gösterdiği yolu takip ederek göçüğün bulunduğu noktaya kadar geliyor. Ancak yolun kapalı olduğunu görünce büyük bölümü geri dönmek zorunda kalıyor. Çünkü alternatif güzergâhı gösteren herhangi bir uyarı veya yönlendirme tabelası bulunmuyor.
Yolu bilen az sayıdaki ziyaretçi ise köy içerisinden geçen alternatif güzergâhı kullanarak seyir alanına ulaşabiliyor. Bölgeyi ilk kez ziyaret eden turistler ise çoğu zaman Peribacaları'nın en önemli noktalarını göremeden ilçeden ayrılıyor. Turizme kazandırılması hedeflenen bir destinasyonda, ziyaretçilerin daha girişte ulaşımsızlık nedeniyle geri dönmesi, yapılan tanıtım çalışmalarının etkisini de önemli ölçüde azaltıyor.
AFAD bölgeyi afet alanı ilan etti
Erzurum İl Afet ve Acil Durum Müdürlüğü, 2024 yılının Mayıs ayında bölgede ayrıntılı jeolojik etüt çalışması gerçekleştirdi. Hazırlanan raporda alan "afete maruz bölge" olarak değerlendirildi. Raporda 1 konut ile 1 ahırın tahliye edilmesi gerektiği belirtilirken, bölgede yeni yapılaşmaya izin verilemeyeceği ifade edildi.
Edinilen bilgilere göre, afet riski nedeniyle yeni yapı inşa edilmesi mümkün görünmüyor. Ancak mevcut yolun onarımı ve yeniden ulaşıma açılması konusunda yetki yerel yönetimlerde bulunuyor. Buna rağmen iki yıldır herhangi bir çalışma başlatılmış değil.
UNESCO’dan çıkarıldı, jeopark hedefi sürüyor
Narman Peribacaları, UNESCO Türkiye Milli Komisyonu tarafından Dünya Geçici Miras Listesi'ne alınmıştı. Ancak ilerleyen süreçte koruma alanı içerisinde inşa edilen betonarme sosyal tesisler ve yapılaşma nedeniyle UNESCO kriterlerinin ihlal edildiği değerlendirildi. Bunun sonucunda bölge Geçici Miras Listesi'nden çıkarıldı.
Dönemin Erzurum Valisi, daha sonra AFAD Başkanlığı görevine getirilen Okay Memiş'in girişimleriyle bölgenin turizm potansiyelini artırmak amacıyla yapılan sosyal tesis yatırımları, beklenen katkıyı sağlayamadığı gibi UNESCO sürecinin de olumsuz etkilenmesine neden oldu. Bugün ise bölgenin yeniden uluslararası düzeyde değer kazanabilmesi amacıyla jeopark statüsü kazandırılması yönünde çalışmalar sürdürülüyor.
Milyonlarca yıllık doğa mirası
Narman Peribacaları'nı Türkiye'deki benzerlerinden ayıran en önemli özellik ise oluşum hikâyesi. Kapadokya'daki volkanik tüf oluşumlarının aksine, Narman Peribacaları yaklaşık 2,5-3 milyon yıl önce akarsuların tortul kayaçları aşındırması sonucu meydana geldi. Bölgeye hakim olan kırmızı ve turuncu tonlar ise demir oksit bakımından zengin toprak yapısından kaynaklanıyor. Erzurum kent merkezine yaklaşık 90 kilometre uzaklıkta bulunan doğal sit alanı, her yıl binlerce yerli ve yabancı ziyaretçiyi ağırlıyor.
Tanıtım var, yatırım var, ama yol yok
Yıllardır Narman Peribacaları'nın tanıtımı için projeler hazırlanıyor, sosyal tesisler yapılıyor, festivaller düzenleniyor, yeni turizm hedefleri açıklanıyor. Ancak bölgeye gelen turistin ilk karşılaştığı sorun hala çözülememiş bir yol. Milyonlarca yıllık doğal mirasın geleceği konuşulurken, ziyaretçilerin seyir terasına ulaşamaması ve alternatif güzergâhı gösteren basit bir yönlendirme tabelasının bile bulunmaması, turizm yatırımlarında önceliklerin yeniden sorgulanmasına neden oluyor.
Manolya Bulut
