Osmanlı arşivlerinden gün yüzüne çıkan belgeler, 1866-1869 yılları arasında yaşanan Girit İsyanı sırasında Erzurum Vilayeti'nin Girit'te mağdur olan Müslüman halka yardım ulaştırdığını ortaya koydu. Burdur Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Öğretim Üyesi Dr. Öğr. Üyesi Nurullah Nehir, arşiv belgelerinde yer alan bilgilerin, Erzurum'un zor zamanlarda gösterdiği dayanışmanın önemli örneklerinden biri olduğunu belirtti.
Dr. Nehir, Girit'in Osmanlı hakimiyetine 1645 yılında Hanya Kalesi'nin fethiyle girdiğini, 1669 yılında Fazıl Ahmet Paşa'nın adanın büyük bölümünü fethetmesi ve 1715 yılında Damat Ali Paşa'nın kalan bölgeleri almasıyla fethin tamamlandığını ifade etti. Ancak adada yaşayan Rum nüfusun zaman içerisinde çeşitli isyanlar çıkardığını belirten Nehir, Fransız İhtilali'nin yaydığı milliyetçilik fikirleri ve Megali İdea doğrultusunda Girit'teki Rumların da ayaklanmalara yöneldiğini söyledi.
1825 yılından adanın 1913 yılında Osmanlı hâkimiyetinden çıkışına kadar çok sayıda isyan yaşandığını aktaran Nehir, bunlardan en dikkat çekenlerinden birinin 1866-1869 yılları arasında meydana gelen Girit İsyanı olduğunu kaydetti.
Müslümanları için yardım kampanyaları
Arşiv belgelerine göre Osmanlı Devleti'nin Girit'i doğrudan merkeze bağlamasının ardından başlayan huzursuzluklar, Yunanistan'ın adaya gönderdiği papaz ve öğretmenlerin kışkırtmalarıyla büyüdü. 1866 yılında İsfakya'da başlayan isyan kısa sürede adanın geneline yayıldı. Hacı Mihal adlı Rum'un liderlik ettiği isyana Yunanistan'dan gelen yaklaşık 60 çete reisi de katıldı. Bu süreçte çok sayıda Türk köyü yakılıp yağmalanırken, Müslüman halk büyük mağduriyet yaşadı. Yaşanan olayların ardından Osmanlı Devleti, mağdur olan Girit Müslümanları için çeşitli vilayetlerde yardım kampanyaları başlattı. Dr. Nehir, arşiv belgelerinde Tuna ve Erzurum vilayetlerinin bu kampanyalara destek verdiğinin açıkça görüldüğünü ifade etti.
55 Mecidi altınını gönderdiler
Belgelerde yer alan bilgilere göre Erzurum Valisi Mehmed Reşid Paşa öncülüğünde vilayet meclis azaları, memurlar ve halkın bir kısmı aralarında topladıkları 55 Mecidi altınını Girit'teki Müslüman halka gönderdi. Başta Erzurum olmak üzere farklı vilayetlerden ulaştırılan yardımların isyandan etkilenen halka eşit şekilde dağıtılması amacıyla ise Sadrazam Mehmed Emin Âli Paşa'nın bir komisyon kurulmasını istediği kaydedildi.
Dr. Öğr. Üyesi Nurullah Nehir, arşiv belgelerinin Erzurum'un tarih boyunca yalnızca kendi sorunlarıyla ilgilenmeyip, Osmanlı coğrafyasının farklı bölgelerinde yaşanan acılara da duyarsız kalmadığını gösterdiğini belirtti. Nehir, işgaller ve doğal afetlerle mücadele eden Erzurum'un, buna rağmen Girit'teki Müslüman halka yardım göndermesinin şehrin diğergam ve dayanışmacı kimliğinin önemli bir göstergesi olduğunu ifade etti.
Şeyma TAHİR
