Birkaç kez yazdım, bir defa yazıyorum…
Cumhuriyetin temelleri Sivas’ta atılmadı…
Eğer Erzurum Kongresi başarılamasaydı, Sivas Kongresi yapılamazdı… İstanbul Hükümeti tarafından toplanması asla istenmeyen Kongre, Erzurum’da toplandı ve Mustafa Kemal’i Kongre Başkanı seçti…
Mustafa Kemal ve Rauf Orbay, Erzurum Mumcu Mahallesi nüfusuna kaydolarak, Dursunzâde Cevat Dursunoğlu Bey ile Binbaşı Kazanasmazoğlu Kâzım Yurdalan Bey’in delegelikten istifa etmesi sonucu Merkez Delegesi seçilerek kongreye katıldılar…
Mustafa Kemal, bu şehirde askerlikten istifa edip, Sine-i Millet’e döndü…
15.Kolordu Komutanı Kâzım Karabekir Paşa, bu şehirde hakkında idam fermanı olan ve tutuklanması emredilen, askerlikten ayrılıp Sine-i Millete bir Ferd-i Mücahit olarak dönen bir sivile; ‘Paşam ben kolordum emrinizdeyiz…’ dedi.
Paşa, daha kongre toplanmadan eski Bitlis Valisi Mazhar Müfit Bey’e, 8 Temmuz gecesi ‘Zaferden sonra yönetim şeklimiz cumhuriyet olacaktır…’ şeklindeki cümleyi kaldığı konakta yazdırması, Mazhar Müfit’in dayanamayıp, ‘ Paşam, sizi asarlar…’ dediğinde, ‘sen bu notları sakla ve günü geldiğinde çıkar…’ diyerek tebessüm etmesi gibi…
Mustafa Kemal, Erzurum nüfusuna kayıtlı ve Erzurum Milletvekilidir…
Heyeti Feale, Erzurum’da oluşturulmuş ve Heyeti Temsiliye Başkanlığına Erzurum Kongresi Merkez Delegesi Mustafa Kemal getirilmiştir…
14 Gün süren Erzurum Kongresinde, hayati önem taşıyan şu kararlar alındı…
- Millî sınırlar içinde bulunan vatan parçaları bir bütündür. Birbirinden ayrılamaz…
- Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı ve Osmanlı Hükûmeti’nin dağılması halinde, millet topyekûn kendisini savunacak ve direnecektir…
- İstanbul Hükûmeti vatanı koruma ve istiklâli elde etme gücünü gösteremediği takdirde, bu gayeyi gerçekleştirmek için geçici bir hükûmet kurulacaktır. Bu hükûmet üyeleri millî kongrece seçilecektir. Kongre toplanmamışsa bu seçimi Heyet-i Temsiliye yapacaktır.
- Kuva-yı Milliye’yi tek kuvvet olarak tanımak ve millî iradeyi hâkim kılmak esastır…
- Hristiyan azınlıklara siyasî hâkimiyet ve sosyal dengemizi bozacak imtiyazlar verilemez...
- Manda ve Himaye kabul olunamaz…
- Millî Meclis’in derhal toplanmasını ve hükûmetin yaptığı işlerin Meclis tarafından kontrol edilmesini sağlamak için çalışılacaktır…
Erzurum Kongresi’nin en önemli kararları; ‘Kuva-yı Milliye’yi tek kuvvet olarak tanımak ve millî iradeyi hâkim kılmak esastır…’ ve ‘Manda ve Himaye kabul olunamaz…’ Millet İradesinin ve Bağımsız yaşamanın açık beyanı değil midir?..
Kaldı ki Sivas Kongresi’nde yapılan Erzurum Kongresi kararlarının onaylanmasından ibarettir…
*
Sivas, 4 Eylül 1919’da gerçekleştirdiği ve Cumhuriyet’e giden yolun önemli duraklarından biri olan Sivas Kongresi’ne gerçekten iyi sahip çıkıyor ya da kongreyi lâyıkı şekilde anlatma doğrultusunda çok güzel algı oluşturuyor…
İşte bu yüzden Sivas’a gıpta ediyorum…
