- Evrenin kozmik çöküşü ve mutlak hesap
İnfitâr Sûresi, insanı hem dış âlemdeki büyük sarsıntıyla hem de iç âlemdeki büyük yüzleşmeyle aynı anda karşı karşıya getirir. Sûrenin açılışında gökyüzünün yarılması, yıldızların savrulup dökülmesi, denizlerin taşkın bir karışmaya uğraması ve kabirlerin altüst edilmesi gibi son derece çarpıcı sahneler tasvir edilir. Bu sahnelerin amacı, bir fizik dersi vermekten çok daha derin bir gerçeği insanın kalbine çakmaktır: Senin “değişmez” sandığın düzen, aslında Allah’ın kurduğu bir dengedir; O dilerse bu dengeyi başka bir âleme kapı olacak şekilde çözer, dönüştürür ve yeniler. İnsan çoğu zaman dünyayı “kendiliğinden işleyen” bir sistem gibi görür; oysa sûrenin dili, “işleyen şey düzen değil, düzeni işleten iradedir” gerçeğini hatırlatır.
-Düzen kalıcı değil
Modern kozmolojiye baktığımızda, Kur’an’ın çizdiği bu “kalıcı sanılan düzenin kalıcı olmadığı” açıklamasının, bilimsel dünyada da güçlü bir karşılığı bulunduğu görülür. Yıldızlar ebedî değildir; doğar, gelişir ve yakıtını tükettiğinde farklı sonlara yönelir. Bazıları şişer, bazıları çöker, bazıları şiddetli süreçlerle varlığını başka bir biçimde sürdürür. Gökyüzünün “sabit bir dekor” değil, dinamik ve sonlu süreçlerle dolu bir sahne olması, modern bilimin net biçimde gösterdiği bir hakikattir. Fakat burada dikkat edilmesi gereken ince bir nokta vardır: Kur’an, kıyamet tasvirlerini bilimsel modellerle birebir eşleştirmek için değil, insanı uykudan uyandırmak için kurar. Bilim “nasıl” sorusunun peşindedir; sûrenin asıl hedefi ise “neye hazırlanmalısın” sorusunu insanın vicdanında diri tutmaktır. Böylece, kozmolojinin değişen senaryoları ne olursa olsun, sûrenin mesajı değişmez: Bu düzen sahipsiz değildir; bu düzenin bir sahibi vardır; sahibi dilerse düzeni kaldırır ve daha kalıcı bir hayat formunu, yani ahireti, insana açar.
-Keşke’ler günü…
Sûrenin kozmik sahnesi, insanın iç dünyasında bir kapı aralar. “İnsan yaptığını ve yapmadığını anlar” anlamı, sadece işlenen fiillerin görülmesi değildir; aynı zamanda ihmal edilen doğruların, ertelenen tövbelerin, yapılabilecekken yapılmayan iyiliklerin, kırılan kalplerin, geri çevrilen ihtiyaçların ve görmezden gelinen hakların da apaçık ortaya çıkmasıdır. İnsan dünyadayken, kendini sürekli açıklama ve temize çıkarma imkânı bulur. “Vaktim yoktu, şartlar zordu, herkes böyle yapıyor, ben tek başıma neyi değiştirebilirdim” gibi cümleler, modern insanın iç muhasebesini geçici olarak rahatlatır. Ancak yüzleşme anı geldiğinde, insanın kendi dosyası, bütün bahanelerden arınmış bir hakikat olarak önüne konur. Psikolojide “keşke”lerle kendini yargılama, alternatif ihtimaller üretme ve pişmanlık döngüsüne girme hâli iyi bilinir. İnfitâr Sûresi, bu pişmanlığın ahirette bir “kısır döngü”ye dönüşmemesi için, dünyada iken muhasebe ve dönüş kapısını açık tutmaya çağırır.
