Bugün ki köşe yazımda değerli öğrencim Fatma Beyza Bayrakçeken tarafından ünlü yazar Stefan Zweig tarafından kaleme alınan kitaplarda kadın ve erkek motifleri arasındaki bağlantıya dair değerlendirmeleri sizlerle paylaşmaya çalışacağım. Kıymetli öğrencime katkılarından dolayı teşekkür ederim.
“Bütün dostlarımı selamlarım, hepsine uzun geceden sonra gelen tanın kızıllığını görmek nasip olsun. Ben her zamanki sabırsızlığımla önden gidiyorum .” der Zweig, yaşamının son saniyelerinde. Yarım kalmış bir yaşam, yarım kalmış bir kitap ve her daim yarım kalmaya mahkûm olan aşklar… Bu yarım kalmışlık bazen dış etkenlerden, bazen de insanın iç dünyasından kaynaklanır. Tıpkı korku kitabında olduğu gibi; Eşini bir piyanistle aldatan İrene, yakalanmaktan korkmaktadır aynı zamanda yasak aşkının peşini de bırakmaya gönlü elvermez. Çünkü sıradan yaşamından sıkılmıştır ve bir macera aramaktadır. Fakat peşine şantajcı bir kadın takılmıştır ve İrene’yi olan biten her şeyi kocasına anlatmakla tehdit edip yüklü miktarda para istemektedir. Şantajcının her seferinde gelip İrene'yi tehdit etmesi, onun korkusunu gittikçe derinleştirmektedir. İrene, şantajcı kadınla karşılaşmak istemediğinden evden çıkmamaya başlar ve bu süre zarfında elindekilerinin kıymetini anlar. Onu çok seven kocasının ve hiç ilgilenmediği çocuklarının farkına varır. Onlara layık olmadığını düşünür ve intihar etmeye kalkar. Ancak bu girişiminde başarılı olamaz. Tanıdık bir el onu tüm bu sıkıntıların içinden çekip kurtarır. Bu tanıdık el, İrene’nin kocasıdır. Bütün bu olaylar kocasının bir oyunudur. Şantajcı kadını, İrene'nin kocası kiralamış ve onu eve geri getirmeyi amaçlanmıştır. Sonunda, İrene’nin endişeli ve korkak iç dünyası feraha ermiştir. Maalesef çoğu hikâyesinin sonu böyle mutlu bitmiyor. Depresyon, ruhsal çöküntüler, yorulmuş ve yaşama sevinici kalmayan, yok etme arzusundan yok olma arzusuna savrulan hayatları ve yarım kalmışlıkları Zweig‘ın eserlerinde sıkça görüyoruz. Örneğin; “Bir Kadının Yaşamından 24 Saat“ adlı eserde, gençken kocasını kaybetmiş 50'li yaşlarda İngiliz bir kadın, kumarhanede bir genç ile karşılaşır, ondan oldukça etkilenir. Adamın kumar borçlarını kapatır, ona yardımcı olur, bir daha böyle bir bataklığa girmemesi konusunda ortak fikir kılarlar. Ancak adam verdiği sözü tutmaz ve kumar oynamaya devam eder. Bunu gören kadın çok büyük bir hayal kırıklığına uğrar, kendini yetersiz, işe yaramaz ve eksik kalmış hisseder. Aralarında bir tartışma geçer ve ilişkilerini sonlandırırlar. Aslına bakarsak, kavga etmek bile bir iletişimdir. Bazı insanlar ise sevgisini dokunamadan, sarılamadan, uzaktan gösterir. Adeta keşfedilmeyi bekleyen bir hazine gibi, bilinmeyen bir kadın gibi…
Bu eserde ise çocukluğundan beri âşık olduğu adamın onu görmesini, hayatı boyunca bekleyen bilinmeyen kadın, ölmeden önce yazdığı mektupla fark edilmeyi başarmıştır. Ancak bu platonik aşk da yarım kalmıştır. Bilinmeyen kadın, adamın gözünde, vazodaki beyaz güllerden sadece biridir. Fakat kadın aşkı uğruna canından vazgeçecek kadar çok seviyordur. Okurlar bu eserde iki kısma ayrılmıştır; bir kısım bu eserin bir aşk hikâyesi olduğunu savunurken, diğer kısım bunun aşk değil bir takıntı olduğunu savunmaktadır. Bana göre ise bilinmeyen kadın takıntılıdır. Hayatındaki eksiklikleri adama duyduğu sevgiyle kapatmaya çalışmıştır ancak bu sevgi, çığırından çıkarak takıntıya dönüşmüştür; tanrısallaştırarak sevmiştir. Adamın içtiği pro izmaritini sırf dudakları değdiği için saklamış, eli değdiği için kapının kolunu öpmüştür. Bunun gibi delice birçok şey, böyle düşünmeme yol açtı.
-Peki sizce hangisi? Platonik bir aşk hikâyesi mi yoksa takıntılı bir kadının, adamı tanrısallaştırması mı? Olayları kitaptan bir kesitle özetlemek istiyorum;
“Kimdim ki ben senin gözünde? Yüzlercesi arasından sadece birisi, sonrasız sürüp giden zincirde tek bir serüven halkası. Ama sen neyimsin ki benim, sen ki beni asla asla tanımadın, bir su birikintisinin yanından geçer gibi geçip gittin yanımdan, bir taşa basar gibi üzerime basıp gittin, gittin ve beni hiç bitmeyen bir bekleyişe mahrum ettin, yarım kaldım.”
Bu satırları ilk okuduğumda kendimi bilinmeyen kadınmışım gibi hissetmiştim. Duygunun inceliklerinin yansıtıldığını fark etmiştim. Ayrıca bana göre Zweig birçok duyguyu, sayfalarına tek tek nakşetmiştir. Aynı duyguları ise farklı şekilde bambaşka resimlerde karşımıza çıkarmıştır. Ancak Zweig da yarım kalmıştır. “Clarissa” adlı eserini tamamlayamadan göç etmiştir, tıpkı kitaplarındaki aşkların yarım kalması gibi. Umarım sizler de yarım kalmazsınız.
