Geçen hafta İnegöl Belediye Başkanı Alper Taban'ın yaptığı bir mukayeseden hareketle “Erzurum, Bir İnegöl Firması mı?” diye sormuştuk. İnegöl'de faaliyet gösteren bir firmanın 25 milyon dolarlık ihracatıyla Erzurum'un ihracatının karşılaştırılması, üzerinde durulması gereken önemli bir meseleydi. Rakamların farklı dönemlere ait olduğunu, dolayısıyla doğrudan mukayesenin sağlıklı olmadığını da belirtmiştik. Fakat aradan geçen günlerde bu meselenin zihnimi meşgul etmeye devam ettiğini itiraf etmeliyim. Erzurum’un bir vilayet ile değil, bir ilçe ile bile değil, bir ilçedeki sadece bir firma ile mukayese edilmesi ciddi manada düşündürücüdür..
Çünkü mesele yalnız 25 milyon dolar, 26 milyon dolar meselesi değil. Mesele, koskoca bir şehrin elindeki imkânlarla ortaya koyduğu ekonomik netice arasındaki uçurumdur.
Erzurum...
Anadolu'nun kadim şehirlerinden biri. Tarih boyunca ticaret yollarının kavşağında bulunmuş, nice medeniyete ev sahipliği yapmış, yetiştirdiği devlet adamlarıyla, âlimleriyle, sanatkârlarıyla ülkemizin kültür ve irfan hayatında önemli bir yer edinmiş bir şehir.
İki üniversitesi var. Organize sanayi bölgeleri var. Büyükşehir belediyesi var. Ticaret ve sanayi odası, meslek kuruluşları, kalkınma kurumları, sayısız sivil toplum teşkilatı var. Geniş meraları, hayvancılık geleneği, tarımsal üretim imkânları var. Palandöken gibi uluslararası değere sahip bir kış turizmi merkezi var. Tarihi var, kültürü var, yetişmiş insan gücü var.
Var oğlu var!
Peki bütün bunların ekonomik karşılığı nerede?
Erzurum, sahip olduğu imkânlara yaraşır bir üretim ve ihracat gücüne ulaşabilmiş midir?
Maalesef bu soruya gönül rahatlığıyla “Evet” diyemiyoruz.
***
Üniversitelerimiz bilimsel araştırmalar yapıyor, akademisyenlerimiz uluslararası dergilerde makaleler yayımlıyor, binlerce gencimiz eğitim görüyor. Peki bu bilimsel birikimin ne kadarı Erzurum'da kurulan bir işletmeye, geliştirilen bir teknolojiye, üretilen bir ürüne veya yeni bir istihdam sahasına dönüşüyor?
Organize sanayi bölgelerimiz var. Peki buralarda kaç işletmemiz uluslararası pazarlarda rekabet edebilecek ürünler üretiyor? Kaç firmamız kendi markasıyla ihracat yapıyor? Kaç girişimcimiz dünya pazarlarına açılmayı hedefliyor?
Ticaret ve sanayi kuruluşlarımız var. Peki Erzurum'un ihracatını beş yıl içerisinde birkaç kat artırmayı hedefleyen, takvimi belirlenmiş ortak bir programımız var mı?
Kalkınma kurumlarımız, teşviklerimiz, projelerimiz var. Peki bütün bunların neticesini yalnız harcanan bütçelerle, düzenlenen toplantılarla ve gerçekleştirilen açılışlarla mı ölçüyoruz; yoksa ortaya çıkan üretime, istihdama ve ihracata mı bakıyoruz?
Bunlar kimseyi itham etmek için sorulmuş sorular değil. Bilakis hepimizin üzerinde düşünmesi gereken bir muhasebe muhakemesidir.
Çünkü bir şehrin kalkınması, kurumlarının birbirinden bağımsız biçimde ne kadar faaliyet yürüttüğüyle değil, ortak bir istikamet doğrultusunda ne kadar mesafe alabildiğiyle anlaşılır.
Şunu da kabul edelim: Erzurum'un ekonomik meselelerini yalnız yöneticilere yükleyerek kendimizi sorumluluktan kurtaramayız.
Bizler bireysel olarak ne kadar girişimciyiz? Sermayemizi üretime yönlendirmekte ne kadar cesuruz? Kendi şehrimizde yatırım yapan insanlara ne kadar destek oluyoruz? Başarılı bir girişimciyi takdir etmekte mi, yoksa onun eksiklerini aramakta mı daha mahiriz?
Daha da önemlisi, Erzurum'u ne kadar sevdiğimizi anlatmakla yetinip bu sevginin gerektirdiği ekonomik sorumluluklardan neden uzak duruyoruz?
Şehrini sevmek yalnız onun tarihini övmek, hatıralarını anlatmak ve güzellikleriyle iftihar etmek değildir. Şehrini sevmek, gerektiğinde eksiklerini kabul etmek, yanlışlarını sorgulamak ve geleceği için elini taşın altına koyabilmektir.
Erzurum'un Asıl Meselesi İmkânsızlık mı, Zihniyet mi?
Elbette Erzurum'un coğrafî ve iktisadî bakımdan bazı dezavantajları var. Sert iklim şartları, büyük tüketim merkezlerine uzaklık, nakliye maliyetleri ve yatırım finansmanına erişimdeki güçlükler göz ardı edilemez. Her şehrin aynı şartlarda yarışmadığını kabul etmeliyiz.
Fakat: Bunlar gerçekten aşılması mümkün olmayan engeller mi, yoksa zamanla arkasına sığındığımız mazeretler midir?
Bugün dünyanın pek çok yerinde coğrafî bakımdan dezavantajlı şehirler, belirli sektörlerde uzmanlaşarak güçlü üretim merkezlerine dönüşebiliyor. Bunu yalnız devlet teşvikleriyle değil, uzun vadeli planlama, girişimcilik kültürü, nitelikli eğitim ve istikrarlı üretim anlayışıyla başarıyorlar.
Erzurum'un da her alanda büyük bir sanayi merkezi olmasına gerek yok. Ancak güçlü olduğu birkaç alanda Türkiye'nin, hatta bölgesinin önemli üretim merkezlerinden biri hâline gelmesi mümkün.
Erzurum'un önümüzdeki beş yıl için somut bir üretim ve ihracat programına ihtiyacı var. Hangi sektörlerde uzmanlaşacağız? Kaç yeni ihracatçı firma yetiştireceğiz? Kaç gencimize üretime dayalı istihdam sağlayacağız? Üniversitelerimiz hangi alanlarda sanayiye doğrudan katkı sunacak? Yatırımcılarımızın önündeki hangi engelleri kaldıracağız?
Bu soruların cevapları rakamlarla, takvimlerle ve sorumluluklarla ortaya konulmalı. Her yıl sonunda da kamuoyuna açık biçimde değerlendirilmelidir.
Çünkü kalkınma yalnız hedef açıklamakla değil, hedeflerin hesabını verebilmekle mümkündür.
Burada bir başka gerçeği de göz ardı etmeyelim. Erzurum'da doğup büyümüş, başka şehirlerde ticaret ve sanayide önemli başarılar elde etmiş çok sayıda insanımız var. Onların tecrübesi, sermayesi ve ticaret bağlantıları Erzurum için önemli bir güç olabilir. Fakat bu insanların memleketlerine yatırım yapmalarını yalnız hemşehrilik duygularına bırakamayız. Güvenilir, kârlı, sürdürülebilir ve profesyonel biçimde hazırlanmış yatırım projeleri sunmalıyız.
Yatırımcıdan fedakârlık beklemek yerine, yatırım yapmasını makul kılacak şartları oluşturmalıyız.
İşte o zaman Erzurum sevgisi ekonomik bir karşılık da bulabilir.
Geçen haftaki yazımızda İnegöl'ün başarısını küçümsemememiz gerektiğini söylemiştik. Bugün de aynı kanaatteyim. İnegöl'deki bir firmanın ulaştığı ihracat düzeyi bizim için bir aşağılanma vesilesi değil, bir uyanış çağrısı olmalıdır.
Fakat bu çağrıya yalnız birkaç gün üzülerek, birkaç toplantı düzenleyerek veya birkaç açıklama yaparak karşılık verirsek asıl fırsatı kaçırmış oluruz.
Erzurum'un artık kendisine karşı daha dürüst olması gerekiyor.
Yıllardır ne kadar büyük bir şehir olduğumuzu anlatıyoruz. Tarihimizle övünüyor, coğrafyamızla iftihar ediyor, insanımızın çalışkanlığından söz ediyoruz. Bunların hepsinde haklılık payımız var. Fakat geçmişimizin ihtişamı, bugünkü ekonomik eksiklerimizi görmemize engel olmamalı.
Bir şehrin büyüklüğü yalnız geçmişte yaptıklarıyla değil, bugün ürettikleri ve yarın için hazırladıklarıyla da ölçülür.
O hâlde gelin, bu defa birbirimizi suçlamadan, kimseyi hedef göstermeden, fakat hiçbir soruyu da cevapsız bırakmadan kendimize dönelim.
İki üniversitemiz var, sanayi bölgelerimiz var, ticaret kuruluşlarımız var, turizmimiz var, geniş topraklarımız var, insan gücümüz var.
Peki neyimiz eksik?
Belki de en büyük eksiğimiz yeni bir kurum, yeni bir bina veya yeni bir teşvik değildir.
Belki de eksik olan, bütün bu imkânları aynı hedefe yöneltecek ortak irade, üretim azmi ve hesap verebilir bir kalkınma anlayışıdır.
Erzurum'un artık sahip olduklarını saymayı bırakıp, sahip olduklarıyla ne başardığının hesabını sorması gerekiyor.
