Dünya nüfusunun yaklaşık yarısını kadınlar oluşturmaktadır. Ancak dünyadaki toplumsal rol ve topluma katkı açısından önemli işlerde kadınların rolü tarihten beri hep erkeklerin gerisinde kalmıştır. Tarihi sürece genel olarak bakıldığında, 1760’larda başladığı kabul edilen sanayi devriminden önce kadınların rolü büyük çoğunlukla; ev işleri, çocuk ve yaşlı bakımı gibi eve bağlı gerçekleştirilen işler üzerinedir. Bunun yanında ev dışında aileye ait tarla veya ailenin küçük işletmelerinde ücretsiz aile işçisi olarak çalışılmıştır. Yani ücretli çalışan kadın sayısı oldukça azdır. Sanayi devrimi sürecinde ve sonrasında ise bu yapı giderek değişmiştir. Emeğin öneminin anlaşılması, teknolojideki gelişmeler, hizmet sektöründeki büyüme ve kadınların toplumsal rolü konusundaki düşünce değişiklikleri gibi nedenlerle sanayi devrimi sonrası kadınların ücretli çalışmaları artmıştır. Ücretli çalışan kadınlar ise kendi ailesi başta olmak üzere, ülkeleri ve dünyadaki kalkınma sürecine olumlu katkı yapmaya başlamışlardır.
Türkiye’de de dünyadaki değişimler doğrultusunda gelişmeler yaşansa da kadın istihdamı konusunda gelişmiş ülkelerin gerisinde kalınmıştır. Türkiye’de kadınların işgücüne katılım oranı, Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütüne (OECD) ve Avrupa Birliği’ne (AB) üye ülkelere göre oldukça düşüktür. TÜİK verilerine göre, 2025 yılında Türkiye’de 15-64 yaş arasında kadınların işgücüne katılım oranı yaklaşık yüzde 37’dir. OECD’ye üye ülkelerinin işgücüne katılım oranının ortalaması yüzde 65, AB’ye üye 27 ülkede kadınların işgücüne katılım ortalaması yaklaşık yüzde 69 ve G7 ülkelerinde ise yaklaşık yüzde 70’tir. Yine gelişmiş, gelişmekte olan ve azgelişmiş ülke verileri incelendiğinde, kadınların işgücüne katılımı gelişmiş ülkelerde diğer iki grubun iki üç katı kadar daha yüksektir. Bu durum, kadınların işgücüne katılımının artmasının ülke gelişmişliğini beslediğini göstermektedir. Çünkü, ülke nüfusunun yaklaşık yarısını oluşturan kadın nüfusu çalıştırmayan ülkeler, sahip olduğu emek ve düşünce potansiyelinin büyük bir kısmından faydalanmıyor demektir. Buda doğal olarak ülke kalkınmasına olumsuz yansımaktadır.
Türkiye’de kadınların işgücüne katılım oranı eğitim düzeyi artıkça yükselmektedir. Örneğin işgücüne katılım oranı okuma yazma bilmeyen kadınlar açısından yüzde 20’lerde iken, bu oran üniversite mezunlarında yüzde 60’a kadar çıkabilmektedir. Bu veriler göstermektedir ki, kadınların ülke kalkınmasına daha çok katkı yapmalarını sağlamak için öncelikle eğitim almalarını sağlayacak politikalara ihtiyaç bulunmaktadır.
Türkiye gibi ülkelerin kadınların işgücüne katılım oranını yüzde 60’ların üzerine çıkarması durumunda, bu konudaki potansiyellerini kalkınma çabalarında etkin kullanmaları sağlanmış olacaktır. Kadınların işgücüne etkin katılımının sağlanabilmesi için şu hususlar önemlidir.
- Kadınlara yönelik eğitim ve sağlık ve hizmetleri iyileştirilerek kadınların toplumsal rolü artırılmalıdır.
- Her ilde (Özellikle Doğu ve Güneydoğu’da) sağlanan destekler ile büyük kapalı ve açık alanlar oluşturulmalı, kadınlarının ürettiklerinin satılması bu alanlar vasıtasıyla sağlanmalıdır.
- Küçük yaştaki evlilikler önlenmelidir. Örneğin, Serhat Kalkınma Ajansı’nın (SERKA) yaptığı araştırmalara göre, Ağrı ilindeki evliliklerin %36,4’ü 17 yaş ve öncesinde gerçekleşmektedir. SERKA’nın 2017 yılındaki TRA2 Bölgesi Kadın Profili Araştırmasında, imkân olduğunda çalışmak ister misiniz sorusuna çalışmayan kadınların %70’ten fazlası “evet” cevabı vermektedir. Bu durum kadın istihdamının düşük olmasının önemli sebebinin kadınların kendi iradeleri dışında gerçekleştiğini göstermektedir. Bu nedenle, Türkiye’nin yarı nüfusunu oluşturan kadınların irade ve emek gücünün mutlaka toplumun yararına değerlendirilmesi gerekmektedir.
- SERKA’nın aynı araştırmasında, Sizce kadınlar için ideal yaşam biçimi nedir? sorusuna verilen cevap ise, yüzde 67 oranında “Ev kadınlığıyla çalışma yaşamını birlikte yürütmek” şeklinde olmuştur. Bu durum, yöre kadınlarında hem çalışma hem de ailedeki rolünü birlikte yürütme anlayışının olduğunu göstermektedir.
- Kadınlara yönelik mesleki eğitim kursları artırılmalıdır.
- Dini temsilcilerin konuyu doğru izah etmeleri sağlanmalıdır. Çünkü İslâm dininin kadının çalışmasına karşı olmadığı bilinmektedir. En büyük örnek ise Hz. Hatice’dir.
Son Söz: kadınların emek ve fikir gücünden faydalanmayı beceren sistemlere sahip ülkeler diğerlerine göre daha gelişmiş durumdadırlar. Demek ki, bu potansiyeli üretim sistemine dahil edecek eğitim, kültürel, dini ve toplumsal politikalar geliştirmek ve uygulayabilmek kalkınmayı destekleyecektir.
