Ticari hayatta mal veya hizmet alım satımının ardından düzenlenen faturalar, taraflar arasındaki ilişkinin önemli belgelerinden biridir. Ancak faturanın teslim alınmasına rağmen sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, çoğu zaman faturada yazılı borcun kayıtsız şartsız kabul edildiği şeklinde yorumlanmaktadır. Peki, hukuken bu değerlendirme ne ölçüde doğrudur?
Kanun Ne Diyor?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu’nun 21’inci maddesinin ikinci fıkrasında, bir fatura alan kişinin, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde faturanın içeriğine itiraz etmemesi hâlinde bu içeriği kabul etmiş sayılacağı düzenlenmiştir.
Bu hüküm, ticari ilişkilerde belirsizliği azaltmak ve faturanın içeriğine ilişkin uyuşmazlıkları belirli bir süre içerisinde ortaya çıkarmak amacı taşımaktadır. Buna göre faturayı alan tarafın, faturada yer alan malın cinsi, miktarı, fiyatı veya yapılan işin bedeli gibi hususlara yönelik itirazlarını süresinde bildirmesi önem taşımaktadır.
Ancak burada gözden kaçırılmaması gereken önemli bir ayrıntı bulunmaktadır: Sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, her durumda faturada yazılı borcun varlığının kabul edildiği anlamına gelmez.
Fatura Tek Başına Borç Doğurur Mu?
Fatura, kural olarak taraflar arasında önceden kurulmuş bir sözleşmenin ifa aşamasına ilişkin ticari belgedir. Başka bir ifadeyle fatura, mevcut bir ticari ilişkinin sonucunu gösterir; tek başına yeni bir borç ilişkisi meydana getirmez.
Bu nedenle taraflar arasında herhangi bir mal veya hizmet ilişkisi bulunmadığı hâlde bir kişi adına fatura düzenlenmesi ve bu faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, faturada yazılı bedelin kendiliğinden borç hâline gelmesini sağlamaz. Faturayı düzenleyen tarafın öncelikle dayanak ticari ilişkinin varlığını ortaya koyması gerekir.
Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 2023/793 E., 2024/149 K. sayılı kararında da faturaya süresinde itiraz edilmemesinin, sözleşmenin ifasıyla ilgili olağan fatura içeriğinin kabulü sonucunu doğuracağı; ancak faturada yer alan ve taraflar arasındaki sözleşmeyi sonradan değiştiren, karşı tarafın yükümlülüğünü ağırlaştıran kayıtların bu kapsamda değerlendirilemeyeceği vurgulanmıştır.
Örneğin taraflar arasında önceden kararlaştırılmamış bir vade farkının faturaya eklenmesi ve faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, bu bedelin kendiliğinden kabul edildiği anlamına gelmez.
İtiraz Edilmemesinin Hukuki Sonucu Nedir?
Faturaya sekiz gün içinde itiraz edilmemesi, kanunun öngördüğü şartlar gerçekleştiğinde faturanın olağan içeriği bakımından bir kabul karinesi doğurur. Bu durumda faturayı alan taraf, faturadaki bilgilerin gerçeği yansıtmadığını veya taraflar arasındaki anlaşmaya uygun olmadığını ispat etmek durumunda kalabilir.
Bununla birlikte faturaya itiraz edilmemesi, faturada belirtilen malın mutlaka teslim edildiğini veya hizmetin eksiksiz yerine getirildiğini her durumda kanıtlamaz. Malın teslimi, hizmetin ifası ve borcun varlığı gibi hususlar, uyuşmazlığın niteliğine göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Sonuç Olarak
Ticari hayatta faturanın teslim alınması kadar, içeriğinin kontrol edilmesi ve gerektiğinde süresi içerisinde itiraz edilmesi de önemlidir. Sekiz günlük süreyi geçirmek, faturanın olağan içeriği bakımından ispat hukuku açısından önemli sonuçlar doğurabilir. Ancak bu durum, faturada yazılı her tutarın ve her kaydın koşulsuz kabul edildiği şeklinde yorumlanmamalıdır.
Unutulmamalıdır ki fatura, ticari ilişkinin kendisi değil, çoğu zaman o ilişkinin ifasını gösteren bir belgedir. Bu ayrım, faturaya dayalı alacak uyuşmazlıklarının çözümünde belirleyici öneme sahiptir.
