Ermenistan’ın 12 Temmuz 2020’de Azerbaycan’ın Tovuz bölgesini her zamanki gibi saldırgan ve işgalci tutumuyla bombalaması, 27 Eylül 2020 tarihinde de yaklaşık 30 yıldır işgal ettiği Azerbaycan’a ait olan Karabağ’ın dışındaki diğer şehirlere saldırması bardağı taşıran son damla olmuş ve Azerbaycan ordusu karşı taarruz başlatmıştır. Başlatılan bu savaş 44 gün içinde Türkiye’nin de desteği ile Azerbaycan’ın zaferiyle sonuçlanmış ve 10 Kasım 2020’de Rusya’nın arabuluculuğunda iki ülke anlaşmışlardır.
Yaşanan bu olumlu atmosfer ve Karabağ zaferi, hem Azerbaycan hem de Türkiye’nin sosyo-ekonomik yapısını etkilemiş ve etkilemeye devam etmektedir. İki ülke sosyo ekonomik ilişkilerini en çok etkileyecek olan ise, 43 km’lik Zengezur Koridoru (bu koridor 1920’lere kadar Azerbaycan’ındır) ve Kars-Iğdır-Nahcivan Demiryoludur.
Karabağ Zaferi ile 10 Kasım 2020’deki anlaşma ile açılması öngörülen Zengezur Koridorunun açılmasının büyük bir stratejik değeri vardır. Çünkü, bu yol vasıtasıyla Türkiye karayolu ile sadece Azerbaycan’a bağlanmayacak, aynı zamanda Orta Asya’ya da açılacaktır. Azerbaycan ise bu yolla Avrupa’ya ulaşacaktır. Bu koridorun açılması; Kars-Iğdır-Nahcivan demiryolunun açılmasını ön plana çıkacaktır.
Türkiye-Azerbaycan Arasındaki Dış Ticaret ve Turizm 2-3 Katına Çıkacaktır.
Pandemi öncesi Azerbaycan’dan 850 bin kişi Türkiye’yi, Türkiye’den de 350 bin kişi Azerbaycan’ı Ziyaret etmiştir. Şimdi bu rakamları en az 3 ile çarpmak gerekir. İki ülke arasındaki dış ticaret yaklaşık 7 milyar dolardır. Bu rakamın da 15 milyar dolara çıkması beklenmektedir. İş dünyasının hedefi de 15 milyar dolardır. Özellikle Karabağ’ın inşa süreci inşaat sektöründe ciddi canlanma yaratacaktır.
Zengezur Koridoru açılır açılmaz Türkiye-Ermenistan sınır kapılarının açılması gündeme gelecektir. Türkiye-Ermenistan sınır kapılarının açılması için Doğu Anadolu Bölgesinde daha önce olmayan yaklaşık 2,5 milyonluk yeni bir pazarın ortaya çıkması demek olacaktır. Bu pazardan en çok faydalanan illerden birisi de Erzurum olacaktır. Çünkü Erzurum ile Erivan yaklaşık 380 km mesafededir. Erzurum bölgenin merkezinde ve en gelişmiş kent konumundadır. Diğer taraftan Ermenistan’ın sağlık hizmetleri talebi Erzurum’a yönelerek önemli bir sağlık turizmi geliri elde edilmesi mümkün olacaktır.
Nahcivan Özerk Cumhuriyeti ön plana çıkacaktır. Çünkü Nahcivan; Türk Dünyasının Türkiye ile kara sınırı olan tek toprak parçası ve oluşacak demiryolu ağının da merkezindedir.
20. yy’da Karabağ’ın meşhur olan pamuk ve halı dokumacılık işleri; bu koridorun açılması ile Türkiye üzerinden Avrupa’ya ulaşma imkânı yakalayacak ve talebe bağlı olarak halı ve kilim gibi üretimlerde önemli merkezlerden birisi olabilecektir.
Nahcivan-Azerbaycan koridoruyla Türk Dünyasının ürünleri Avrupa’ya ulaşabileceği gibi uzun dönemde Çin ürünleri de taşınacaktır. Böylece, bu iktisadi bağlantıyla Türk dünyasının medeni ve ilmi bağlantıları da güçlenmiş olacaktır.
Açılacak koridor taşıma ve ulaşım maliyetlerini anlamlı bir şekilde azaltacaktır. Örneğin, Nahcivan’dan uçak ile Azerbaycan’a gidiş dönüş maliyeti yaklaşık 5800 TL iken, demiryolu ile bu rakam yaklaşık 1000 TL civarında olacaktır. Bu durum ciddi bir turizm hareketliliğini de beraberinde getirecektir. Erzurum ilinin bu gelişmelerden yüksek pay alabilmesi için şimdiden altyapı çalışmaları başlatmalıdır. Örneğin, Nevruz bayramı için hem Azerbaycan hem de İran’da turist çekilmesi çalışmaları yapılabilir.
Zengezur koridorunun Türkiye açısından önemli bir kazanımı da özellikle sağlık turizmi açısından olacaktır. Koridor açılınca; Nahcivan ve Azerbaycan’dan sağlık hizmetlerine talep artacağı gibi, uzun dönemde diğer Türk Cumhuriyetleri ve İran’dan da talep artışı olacaktır. Erzurum veya Iğdır ilinde oluşturulacak “sağlık serbest bölgesi” ile bu gelişmelere hazırlıklı olmak gerekmektedir.
Zengezur Koridoru’nun açılacak olması Kars-Iğdır-Nahcivan-Azerbaycan demiryolu bağlantısını tetiklemektedir. Ayrıca, Tebriz-Aşgabat, Tebriz-Nahcivan-Kars-Erzurum-Trabzon, ve Culfa-İran-Van demiryolu gibi bağlantıların oluşmasına katkı yapabilecektir. Böylece bölge ve uluslararası düzeyde etkin bir demiryolu ağı örülmüş olacaktır.
Zengezur Koridoru için üzerinde durulması gereken bir konuda koridorun açılması sürecinde Rusya yerine ABD’nin olmasının ne anlama geldiğidir.
ABD, günümüze kadar ilk defa Kafkaslarda var olma fırsatı yakalamıştır. Bunun gerekçeleri neler olabilir?
1-Çin’i ticari olarak kontrol etme
2-İran’ı çevreleme
3- Bölgede uzun dönemli hedefler (Ermenistan’a üsler kurarak çok uzun dönemler var olma ve İsrail’i koruma)
4- Bölgenin kaynaklarını kontrol etme….
Türkiye ve Azerbaycan için ne denilebilir?
En doğrusu hiçbir devlet olmadan kendi güçleriyle bu koridor veya bölgede var olmalarıdır. Bu olamıyorsa Rusya’nın da ABD’nin de varlığı aynı şeydir.
Rusya için ne denebilir?
ABD ile anlaşarak bu gelişmelerin yaşanmasını istediler ise sorun olmayacaktır. ABD Rusya’nın güçsüzlüğünden yararlanarak bu manevraları yaptı ise, uzun dönemde kargaşa beklenmelidir.
İran için ne denebilir?
İran bu gelişmelerden en rahatsız olan ve olacak ülke konumundadır. Uzun dönemde yeni politikalar geliştirmek zorunda kalacaktır!.
Zengezur Koridoru ile etkileşimler veya sonuçlar neler olursa olsun özellikle Türkiye ve Azerbaycan gelişmelerden en çok etkilenecek ülkelerdir. Bu nedenle, diğer konularda olduğu gibi Zengezur konusunda da gelecekteki güçlerini artırmaları için şu konularda stratejik çalışmalar ve planlamalar yapmaları yararlı olaraktır.
Ortak üniversiteyi teknoloji üretim merkezi gibi dizayn etmeleri,
Doğu Anadolu Bölgesi’ne “Tren Ringi” oluşturulması projesi başlatıp, bunu uzun dönemde Karabağ’a entegre etmeleri,
Sağlık Serbest Bölgesi kurmaları,
Ağrı Dağı gibi bölgede yeni turizm destinasyonu olacak projeler üzerinde çalışmaları,
Kafkasya Ticaret Birliği veya Türk Dünyası Ticaret Birliği kurmaları,
Bölgeyi uluslararası nevruz şenliklerinin yapıldığı bir alan haline getirmeleri,
Ermenistan sınır kapılarının açılması çalışmalarında stratejik davranmaları,
Ortak dil projesine işlerlik kazandırmaları,
Organik tarım ve hayvancılık koridoru oluşturma gibi projeler uygulamaları.
Faydalı ve önemli bir konu