Kadim dönemlerden günümüzün dijital dünyasına uzanan kadın anlatısını farklı disiplinler üzerinden ele alan “Eşikteki Kadın: Kadimden Günümüze”, Ötüken Neşriyat etiketiyle okurla buluştu. Prof. Dr. Ebru Güzel’in editörlüğünü üstlendiği kitapta, benim de Erzurum’un dokuma, takı ve mimari motiflerini kadın hafızası üzerinden incelediğim çalışmam yer aldı.
Kadının hikâyesi bazen bir destanın içinde, bazen taşın yüzeyinde, bazen bir ehram motifinde, bazen de oyanın küçücük bir ilmeğinde saklıdır. Yeter ki o sessiz dili okumayı bilelim…
Kadimden günümüze kadının kurucu, dönüştürücü ve üretici gücünün izini süren “Eşikteki Kadın: Kadimden Günümüze” adlı kitap, Ötüken Neşriyat tarafından yayımlandı. Alanında uzman akademisyen ve araştırmacıların katkılarıyla hazırlanan eser; kadın tarihini mitolojiden halk kültürüne, örgütlenme biçimlerinden günümüzün dijital dünyasına kadar uzanan geniş bir çerçevede ele alıyor.
Tarih TV’de yayımlanan Eşikteki Kadın belgesel dizisinin çekimleri sırasında filizlenen çalışma, zaman içerisinde farklı araştırmalarla zenginleşerek kapsamlı bir kitaba dönüştü. Kitabın oluşum sürecini başlatan ilk yazı Prof. Dr. Fuzuli Bayat tarafından kaleme alındı. Eserin ön sözünü Prof. Dr. Aynur Koçak, giriş yazısını Erdal Erzincan’ın kız kardeşi Kıymet Erzincan Kına, son sözünü ise arkeoloji ve kültürel miras çalışmalarının kıymetli ismi Nezih Başgelen yazdı.
Kitabın “Ulu Analar, Bacılar, Kamlar…” başlığını taşıyan ilk bölümünde Ayten Türker, kelağayı üzerinden Azerbaycan Türk kadınının sembolik dilini inceliyor. Prof. Dr. Fuzuli Bayat, kadın şamanlardan kadın dervişlere uzanan süreçte kadınların dinî ve manevi alanlardaki dönüştürücü rolünü ele alırken Dr. H. Aycan Aydoğan, Umay Ana kültürünü kadın kamlar, baksılar, emçiler, ebeler ve otacılar üzerinden değerlendiriyor.
Prof. Dr. Nazan Alioğlu, Yunan ve Orta/İç Asya mitolojilerindeki yaratılış anlatılarında erkek egemen düşüncenin izlerini sorguluyor. Prof. Dr. Nihan Bozok ile Prof. Dr. H. Yaprak Civelek ise ören, dokuyan ve nakış işleyen kadınların dünyasından hareketle Anadolu’daki iplik evrenini okura taşıyor.
Kitabın “Örgütlenmeler, Avatarlar ve Aktivistler” başlıklı ikinci bölümünde Doç. Dr. Gabriela Oana Olaru, Bacıyan-ı Rum’dan dijital döneme uzanan kadın emeğini ve kadınların toplumsal fayda sağlama mücadelesini inceliyor. Dr. Esra Oğuzhan, Cumhuriyet tarihinin ilk siyasi parti girişimlerinden Kadınlar Halk Fırkasını ve Osmanlı’dan Cumhuriyet’e taşınan kadın hareketini hatırlatıyor.
Prof. Dr. Elif Songür Dağ, Diablo serisindeki kadın avatarları; Prof. Dr. Mine Demirtaş ise Overwatch üzerinden dijital oyunlardaki kadın temsillerini ele alıyor. Doç. Dr. Zeynep Banu Dalaman da dijital feminizm, rizomatik örgütlenme ve yeni kamusallık biçimleri üzerine yaptığı çalışmayla kitabın kadimden günümüze uzanan anlatısını tamamlıyor.
Bu kıymetli eserde ben de “Erzurum’da Kadın Temsili: Dokuma, Takı ve Mimari Motifler Üzerinden Sembolik Bir Okuma” başlıklı yazımla yer aldım. Çalışmamda ehram dokumalarını, oya motiflerini, Olur ilçesinde dokunan Karnavas bezini, takı ve mimaride karşımıza çıkan sembolleri kadın anlatısı üzerinden değerlendirdim.
Çünkü motifler yalnızca birer süs değildir. Onlar kadının sessiz yazısıdır; duygusunu, inancını, duasını, toplumsal konumunu ve hayatının farklı dönemlerini geleceğe aktaran kültürel bir dildir. Erzurum kadını söyleyemediklerini kimi zaman ehramına dokumuş, kimi zaman oyasına ilmeklemiş, kimi zaman da taşa ve takıya nakşetmiştir.
Bir şehrin hafızası yalnızca yazılı kaynaklarda değil kadınların ellerinde şekillenen dokumalarda, nakışlarda ve motiflerde de saklıdır. Erzurum’un kadın hafızasını böyle önemli bir esere taşıyabilmek benim için büyük bir mutluluk ve gurur oldu.
Başta editörümüz Prof. Dr. Ebru Güzel olmak üzere esere katkı sunan bütün akademisyen ve yazarlara; kitabı titizlikle okurla buluşturan Ötüken Neşriyata ve Genel Yayın Yönetmeni Göktürk Ömer Çakır’a teşekkür ediyorum. Kitabı henüz raflara dizilmeden ilk kadın okuyucularıyla buluşturan Maki Restoran ailesine de ayrıca teşekkürlerimi sunuyorum.
Kadınların kadim bilgeliğini, emeğini ve kültürel hafızasını görünür kılan “Eşikteki Kadın: Kadimden Günümüze” kitabının yolu açık, okuru bol olsun.
Kitaba Ötüken Neşriyatın resmî sayfasından ulaşılabilir.
