Dumanlı başları, gizemli ve İhtişamlı görüntüleri ile dağlar, tıpkı ulu çınarlar ve çağlayan sular gibi hayatımızın ayrılmaz parçasıdır.
Öyle ki ; haklarında hikayeler, romanlar yazılır, efsaneler söylenir, türküler yakılır.
Siz, onların sert ve haşin duruşlarına bakmayın; dağlar, anne kucağı gibi şefkatli, baba ocağı gibi güvenlidir.
Dağlar; emniyettir, huzurdur, güvendir, sevdadır, dosttur, sırdaştır, gam ortağıdır.
Ferhat’a bağrını deldiren, Sarı Gelin’e ağıt yaktıran, Köroğlu’na destan yazdıran onlardır.
Her dağın kendisine özgü mutlak bir ismi ve hikayesi vardır.
Bizim sıra dağımız “Palandöken’dir. Eşeğin sırtındaki palanı düşürecek kadar dik ve yüksek olduğundan bu ismi aldığı söylenir.

Erzurum ile özdeşleşmiş olan Palandöken dağımız, Azerbaycan’ın ünlü şairi rahmetli Mehmet Aslan’a ,”Sizin, palanı döken dağınız varsa, bizim de mıh döken dağımız var” dedirtecek kadar gıpta edilen bir güzelliktedir.
Yücelerinde kar eksik olmaz ,Huma Kuşu zirvesinden seslenir. Zirvesi “Ejder Tepesi” diye bilinir.
Palandöken,3170 m yüksekteki Ejder Tepesi’nde bulunan TV kulesi ile şehrin gözü ve kulağıdır
Ovadan bakınca şehrin üstüne kol kanat germiş gibi görürsünüz onu.
El ele tutuşmuş dadaşlar gibi sıralanan bu dağ, bizim karakterimizi de yansıtır.
Sertliğimiz, isyan ruhumuz, dik duruşumuz, merhametimiz ,mücadele gücümüz, özgürlük aşkımız ondan kaynaklanır.
Karla kaplandığında beyaz bir gelinlik gibi ortaya çıkar. Bu görüntüsü ile bizlere hayat boyu temiz ve lekesiz bir hayat sürmemizi öğütler gibidir.
Göğsünde biriktirdiği cennetten çıkma suları ile şehri bir anne bereketiyle besler.
Sularımızın lezzeti Palandökenden’dir. Bundan dolayı “Erzurum’un suyu, Musul’un ekmeği meşhurdur” sözü boşuna söylenmemiştir.
Bulutların arkasına saklandığında, bahar gelip üzerinde mor sümbüller açtığında, kar yağıp üzeri beyazla kaplandığında bir sanat harikası gibi göz kamaştırır.
Ne zaman Palandöken’i seyretsem içimi garip bir duygu kaplar, bu tılsımlı dağın etkisinde kalır, adeta büyülenirim.
Onu, ilk görenin nasıl bir duygu taşıdığını, nasıl etkilendiğini, neler düşündüğünü hep merak ederim.
Şehrin hafızası olarak kabul ettiğim Palandöken’e her baktığımda dev bir ekrandan Erzurum’un dünü ve bu gününü seyreder gibi olurum.
Erzurum’a gelenlerin Palandöken’le ilk yakınlaşmaları genelde Abdurrahman Gazi Türbesi ziyaretiyle başlar.
Bu ziyaretle ilgili “Abdurrahman Gazi’yi ziyaret etmeden Erzurum’dan gidenler, mutlaka Erzurum’a bir daha gelirlermiş“ rivayeti bir hayli etkilidir.
Dağın insanı şaşırtan ilk tılsımı, türbeye çıkmadan önceki esrarlı yoldur.
Vitesi boşa alınmış araçların yokuş yukarı kendiliğinden gitmesi, insanı Palandöken’in büyülü ortamına çeker.
Bu atmosferden çıkıp biraz yukardaki türbeye varınca, Abdurrahman Gazi’nin 5,5 m boyundaki mezarı ve hakkında anlatılan kesik baş hikayesi ziyaretçileri etkisi altına alır.
Hz. Peygamber’in sancaktarlarından biri olduğu sanılan bu zatın, savaş sırasında gövdesinden ayrılan başını koltuğunun altına alarak çarpışa çarpışa “Eğerli Dağ”ın eteğine geldiğini, bu durumu gören çobanların “Adama bak, kellesini koltuğuna almış gidiyor” demeleri üzerine ,kerametin açığa çıkmasından dolayı olduğu yerde düşüp öldüğü rivayet edilir
. 
Halk arasında anlatılan bu hikaye, dinleyenleri zaman ötesine taşır ve tipiyle, boranla ,karla, yağmurla birlikte Palandöken’in yamaçlarından nesillerin hafızasına akar.
Türbenin üzerindeki “Sultan Sekisi” denilen mevki , ahilik geleneğinin unutulmaz hatıralarını taşır.
Buraya çıktığınızda, Debbağlar Şeyhi Ahi Evren’in yüz yıllar ötesinden gelen hayır duaları kulağınıza ulaşır, kendinizi uhrevi bir iklimde hissedersiniz.
Şehrin maddi ve manevi kalkınmasına öncülük eden Sultan Sekisi’nin Palandöken’de bulunması dağın şehri sahiplenmesinin güzel bir ifadesidir.
Sultan Sekisi’nden yukarı çıkıldığında, göze çarpan taşlaşmış ejderha görüntüsü ise dağla ilgili başka bir efsanenin konusudur.
Evliya Çelebi bu ejderhayı, 770 adım boyu, on adım kalınlığında dört ayağı ve minare kalınlığında kuyruğu ile tarif eder.
Bu efsanede, Şehri yutmak üzere gökten gelen bir ejderhanın, burada bulunan ulu bir kişi tarafından durdurulup, onun duası ve Allah’ın izni ile taş haline gelmesi anlatılır ve şehrin manevi bir koruma altında olduğunun vurgusu yapılır.
Palandöken’in sırtında bulunan Büyük ve Küçük Palandöken Tabyaları da şehrin maddi korunmasını sağlayan somut örneklerdir.
Tarihe tanıklık etmiş ve aradan geçen uzun yıllara rağmen “yıkılmadık, ayaktayız” mesajını veren bu tabyalar, kültür turizmi açısından değerlendirilmeyi beklemektedir.
Palandöken, bağrı geniş bir dağdır. Dünyadan göç etmiş, eşimiz, dostumuz yakınlarımız onun gölgesindeki mezarlıklarda huzur ve sükun içerisinde yatarlar.
1001 hatim geleneğini başlatan Pir Ali Baba da bu dağın yamacında ebedi uykusundadır.
Palandöken ,”Elif okuduk ötürü/Pazar eyledik götürü/Yaratılanı hoş gördük / Yaratan dan ötürü” diyen , Yunus Emre ile hocası Tabduk Emre’nin mezarlarını da sahiplenmiştir.
Bin bir çiçeğin açtığı, mis gibi kekik kokularının ovaya yayıldığı Palandöken, şifalı bitkileri ile dertlere derman yazar.
Palandökenin eşiğindeki Kevgiri köyünde bulunan şifalı su, böbrek taşı sancısı çekenlere Hekim-i Lokman’dır.
Ülkemizde kayak sporu ile ilgili ilk faaliyetlerin yapıldığı yer Palandöken’dir.
Palandöken, kayak sporu yapanlar için dünyanın en güzel pistlerine sahip olduğu gibi ,yüksek irtifa sporları içinde son derece ideal imkanlar sunar.
Konaklı mevki, yabancıların “Tanrı, burayı kayak sporu için yaratmış.” dedikleri kadar muhteşemdir.
Palandöken, şehrin geleceği ile ilgili umutların taşındığı önemli bir potansiyele sahiptir.
Her ne kadar ozan, “Bu dağın derdi çok, her günü çile” dese de, Erzurum’u ,mutlu yarınlara taşıyacak olan sır, Palandökende saklıdır.
Erzurum’un 6500 yıllık kadim kültürüne tanıklık etmiş olan Palandöken, şehrimizin yüzük kaşıdır ve taşıdığı özellikleri ile keşfedilmeyi beklemektedir.
Palandöken bizim kader yazgımız,sevdamızdır. Geçmişimiz onda saklı geleceğimizin umudu ondadır. ERDAL GÜZEL /ERZURUM
PALANDÖKEN DAĞLARI
Bir gün Palandöken dağından geçtim
Artık son ışıklar sönüp çakarken
Tâ uzakta eski bir hanı seçtim
Yolcular önünde ateş yakarken
Bu dağlar ne yaman ne yüce dağlardı
Başında bir bora döner, çağlardı
Derindeki sesler o sadalardı
Köpüklü ırmaklar durmaz akarken
Kat kat bulutları başımla deldim
Çıktım çıktım en dik yerine geldim
Birden bire bir kuş gibi yükseldim
Başımı kaldırıp göğe bakarken
Necip Fazıl Kısakürek