Değişen dünya düzeni ve teknolojik ilerlemeler, Türk Dünyası ülkelerinin kendilerini yenilemeleri ve birbirleriyle ilişkilerini gelişmelere uygun olarak düzenlemelerini gerektirmektedir. Özellikle 1991 yılında SSCB döneminin sona ermesiyle dünyadaki güç merkezleri ve dengeleri değişmeye başlamıştır. İşte bu süreçte değişen dünya düzeninin önemli bir güç merkezi olma potansiyelini Türk Dünyası ülkeleri yakalamıştır.
2009 yılında Türk Dilini konuşan ülkeler arasında kapsamlı bir işbirliğini geliştirmek amacıyla Nahcivan’da düzenlenen “Türk Devlet Başkanları Zirvesi”nde Nahcivan Anlaşması imzalanarak “Türk Konseyi” kurulmuştur. Daha sonra İstanbul’da düzenlenen 8. Türk Konseyi Devlet başkanları Zirvesinde kuruluşun adı “Türk Devletleri Teşkilatı” olarak değiştirilmiştir. Bu teşkilatın kurucu üyeleri; Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan ve Türkiye’dir. Türkmenistan, Macaristan ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ise gözlemci üyelerdir. Özbekistan ise 2019 yılında bu birlikteliğe katılmıştır. Aslında bu gelişmeler ile Türk Dünyası ülkeleri arasındaki değişik konularda önemli işbirliği ve ortak çalışmalar gerçekleştirilmek istendiği anlaşılmaktadır. Yıllar içerisinde önemli bir aşama kaydederek geleceğe yönelik güçlü bir birlik olma yolunda ilerleyen Türk Devletleri Teşkilatı’nın aşağıda özetlenen konularda adımlar atması geleceğe hazırlık açısından önemli olacaktır.
Ticaret: Son yıllara ait verilere bakıldığında; 2022 yılında Türk Devletleri Teşkilatı arasındaki ticaret 33 milyar dolar iken, 2025 yılında yaklaşık 45 milyar dolar olarak gerçekleşmiştir (https://ticaret.gov.tr/..). Türk Dünyası arasındaki ticaretin Zengezur Koridoru’nun açılması ile yaklaşık 80-90 milyar dolara çıkabileceği söylenebilir. İşte sağlam ve geleceğe yönelik etkin işlemesi için şu proje önerilebilir. “Türk Dünyası Ekonomik Birliği”veya “Asya Ekonomik Birliği”. Kısaca (TÜDEB) olarak ifade edilebilecek bu oluşum bir anlamda Avrupa Birliğine benzer bir hüviyete kavuşturulmalıdır.
Sağlık Serbest Bölgesi: Visa and Oxford Economics tarafından hazırlanan Medical Tourism Endex çalışmasındaki bilgilere göre, medikal turizm pazarına yılda ortalama 10-11 milyon kişi katılmaktadır ve bu pazardaki iş hacmi 2025’te 3 trilyon dolara ulaşacak diye tahmin edilmiştir. İşte dünyadaki bu gidişat ve Türkiye dışındaki Türk ülkelerinde sağlık hizmetlerinin henüz tam gelişmemiş olması nedeniyle bu ülkeler kendi aralarında anlaşmalar düzenleyerek “Sağlık Serbest Bölgeleri” kurabilirler.
Yüksek Teknoloji Geliştirme Merkezi: Karabağ Zaferi ve günümüzde Orta Doğu’da yaşanan gelişmeler göstermiştir ki, ileri teknolojiye sahip olmayan ülkeler savaşlarda yenilmeye mahkumdurlar. Bu çerçevede Türk Dünyası ülkelerinin genç nüfus potansiyelinden faydalanılarak bir “Yüksek Teknoloji Geliştirme Merkezi” oluşturulmalıdır.
Türk Dünyası Demiryolu Ağı: Bilindiği üzere, demiryolu denizyolundan sonra maliyeti en uygun ulaşım sektörü yöntemidir. “Türk Dünyası Demiryolu” hattının kurulması ile bölgesel, ulusal ve uluslararası düzeyde maliyet ve güvenli ulaşım kolaylığı açısından önemli kazanımlar ortaya çıkacaktır.
Türk Dünyası “Ortak Türk Alfabesi” ve Sonrası: 9-11 Eylül 2024 tarihlerinde Türk Dünyası Ortak Alfabe Komisyonu, Türk Akademisi ve Türk Dil Kurumu tarafından Azerbaycan’ın Bakü şehrinde düzenlenen üçüncü toplantısında 34 harften oluşan “Ortak Türk Alfabesi” önerisi üzerinde uzlaşılmıştır (https://tdk.gov.tr/...). “Ortak Türk Alfabesi”nin kabul edilmesi hem Türk Dünyası arasındaki işbirliği ve dayanışmanın gelişmesine katkı yapacaktır hem de Türk dilinin yaşaması ve evrenselleşmesini kolaylaştıracaktır. Ancak “Ortak Türk Alfabesi” uzun dönemde “Ortak Eğitim Politikası”na dönüştürülemezse çok etkili olamayacağı söylenebilir. Ortak Eğitim Politikasının ana modeli ise “Qkuyan İnsan-Düşünen İnsan-Tartışan İnsan-Üreten İnsan” şeklinde karakterize edilmelidir.
Şuşa Beyannamesi Modelinden Türk Dünyası Beyannamesi Modeli: Karabağ Zaferinden sonra, Azerbaycan Cumhuriyeti ile Tirkiye Cumhuriyeti arasında 15 Haziran 2021 yılında Azerbaycan'ın Şuşa kentinde her iki ülkenin Cumhurbaşkanları tarafından imzalanan “Şuşa Beyannamesi” iki ülkenin geleceğe yönelik dayanışma ve işbirliğinin artarak devam edeceğini gösteren bir belgedir. Bu beyannamede, ülkelerin askeri, bilimsel, eğitim, sağlık ve çeşitli toplumsal alanlarda ortak işbirliği içerisinde hareket edecekleri ve ekonomik ilişkilerini geliştirerek geleceğe yönelik bölgede huzur ve istikrara katkı yapmak istedikleri anlaşılmaktadır. İşte belirtilen bu çerçevede, Şuşa Beyannamesi “Türk Dünyası Beyannamesi”ne dönüştürülmelidir. Böylece tüm ülkelerin askeri, siyasi ve ekonomik istikrarı daha güvenli olacaktır. Bunlara ilaveten; “Türk Dünyası Nevruz Festivali” dönüşümlü tekrarlanmalı, “Türk Dünyası Barış Birliği”, “Türk Dünyası Bankası”, “Türk Dünyası Uzay Çalışmaları Merkezi” kurulmalıdır.