Aziziye kahramanları arasında yer alıp en uzun yaşayanlardan birisi Yaşar Baba’ydı. Taşmescit Mahallesi’nden Ahlatlı Ömeroğlu Yaşar, 1937 sonu itibarıyla 99 yaşındaydı ve ilerlemiş yaşına rağmen hamallık yaparak geçimini sağlıyordu. Kendisiyle 1937 Eylül’ünde görüşen Erzurum Milletvekili Pertev Demirhan’a söylediğine göre, Aziziye’de Rus kumandanının kılıcını bizzat ele geçirmişti ve o günlerin hatırası olarak özenle saklamaktaydı. Gazeteci ve yazar İsmail Habib Sevük’e göre Yaşar Baba orta boylu, orta yapılı, ne şişman ne kuru, gözleri açık çakır, yüzü güleç, fakir giyinmiş, sevimli bir ihtiyardı.
Yaşar Baba’yı yakından tanıyan ve Aziziye’yi ondan pek çok kez dinleme bahtiyarlığına erişenlerden birisi İhsan Coşkun Atılcan’dır. Atılcan’ın Yaşar Baba ile ilk karşılaşması sırasında yaşanan bir olay, son derece dokunaklıdır. Anlattığına göre babası onu Yaşar Baba’nın elini öpmesi için elinden tutup Mahallebaşı’na götürmüş ve Akpınar Çeşmesi’nin karşısında bir alaftar dükkânının karşısında kendisini bulmuşlardı. Yaşar Baba, sabahtan akşama kadar aynı yerde durup beklemekteydi. Çünkü bu beyaz sakallı, gür bıyıklı ihtiyarın görevi, orada bekleyip yük taşıtmak için hamal arayanları takip etmekti. İşte Atılcan ve babası onun yanına vardıklarında, karşı dükkanlardan bir ses geldi: “Yaşar Emi boş musan?” Yaşar Emi ani bir çeviklikle, yük taşımak için kullandığı arkalığını kaparak onların yanından uzaklaşmıştı. Fakat giderken “Kusura bakmayın, iş çıktı, ama gene beklerem.” demeyi ihmal etmemişti.
İhsan Coşkun Atılcan, sonrasını şöyle anlatır:
“O anda iki üzüntünün etkisi altında donakalmıştım. Birisi onu dinleyememiştim, diğer üzüntüm de böyle bir insanın bu yaşında hamallık yapmasıydı.
Aradan yıllar geçti. Yaşar Emi ile birkaç kez konuştum.
Rahmetli Seyfettin Sığmaz aracılığıyla Nene Hatun’la da tanışıp konuştum. Nene Hatun onun mahallesinde oturuyordu. Fakat Yaşar Emi’nin etkisinden kurtulamadım. O zamanlar Nurettin Baransel gibi bir kumandan, kadirbilir bir devlet adamı çıkıp da onun silah arkadaşı Nene Hatun’a yaptırdığı gibi, mütevazı bir ev, geçinebileceği bir maaş bağlayan bulunmadığı için, kim bilir ne denli geçim sıkıntısı içinde kıvrandığından, yük taşıyordu. Vatan ve kamu görevinde elbette karşılık beklenmez amma bu kadarı da insafsızlık değil miydi?”
Sevük’e anlattığına göre Yaşar Baba, Sultan Abdülaziz devrinde dokuz defa kura çekmiş, boşa çıkmıştı. Bu yüzden askerliğini geç yapmıştı. Erzurum tabyalarının yapımında yıllarca çalışmıştı. 93 Harbi’nde Kaptan Mehmet Paşa’nın fırkasında Ruslara karşı savaşmıştı. Sevük’le yaptığı konuşmada, Aziziye Savaşı hakkında pek fazla bilgi vermemiş olan Yaşar Baba, aşağıda vereceğimiz Doğu gazetesi ile yaptığı mülakatta önemli detayları paylaşmıştır.
Yaşar Baba’nın Anlattıkları
Doğu gazetesinin 23 Aralık 1937 tarihli sayısında, Yaşar Baba ile yapılan mülakat okuyucularla paylaşılmıştır:
“Erzurumlular, yüz yaşına yaklaştığı halde torunlarını beslemek için hala hamallık yapan Yaşar Baba’yı tanırlar. O, senelerin tahripkâr kuvvetini yenerek zamanımıza kadar yaşamış canlı bir tarih, kahraman bir Erzurumlu tipidir ve her Türk kahramanı gibi mütevazıdır.
Onu buldurup getirtinceye kadar hayli zahmet çektik, nihayet matbaaya geldi.
Ben 93 Harbi’nin Aziziye Tabyası kahramanının biraz daha düşkün, biraz daha yorgun olacağını tahmin ediyordum.
Gerçi bacakları titriyordu, kamburu hafifçe çıkmıştı. Bakışları kuvvetini kaybetmiş, gözleri yeşillenmişti. Fakat o hâlâ o günleri yaşıyormuş gibi heyecanlıydı.
Yaşar Baba anlatıyor:
Biz sorduk: “Anlat bakalım şu maceranı Yaşar Baba” dedik.
-“Kurban olam begim, hele bir anlatam da dinle” dedi.
“Siz Aziziye vakasını gazetenizde tefrika yapmışsınız. Okumam yok ki… Herkes bana, gazete seni yazacak diye söylüyor.
Ruslarla harbe Pasinler’de tutuştuk. Bizim ordumuz Toparlak köyü ile Pertek arasında bozuldu (Deveboynu bozgunu). Çok değil, üç saat sonra Kars Kapısı’na gelmiştik. Baktık, kapıyı asker kuşatmış; dağınık vaziyette gelenleri içeriye almıyor. Kumandan emir vermiş, ‘Onlar şehre böyle şaşkın şaşkın girerlerse ortalık allak bullak olur, sonra bozgunu hiç durduramayız.’ demiş. Aman o Kars Kapısı’nın önünü göreydin. Mahaşerallah! Ne kalabalıktı. Dökülen oraya yığılmıştı. Yağmur bardaktan boşanırcasına yağıyordu. Çok çok eziyet çekiyorduk.
Ilıca’da Mevzi
Orada sabaha kadar kaldık. Nihayet emir geldi: ‘Kapılardan savulun, askerler içeri girsinler!’ dediler. Bizimkiler Erzurum’un kurtarılamayacağını tahmin ederek Ilıca’da mevzi tutmaya karar verdiler.
Biz o zamanın kumandanı Kaptan (Mehmet) Paşa’nın huzuruna çıktık.
-Ne yapacağız Paşam, diye sorduk.
Onun yüreği sıkılıyordu. Nihayet emrini verdi:
-İsteyen burada kalsın, memleketi müdafaa etsin, isteyen de gitsin Ilıca’da mevzi tutsun, dedi.
Hey gidi hey!.. Nerede o günler?.. Biz nasıl ırzımızı, namusumuzu burada düşmana bırakırdık? Erzurum’da kalmaya karar verdik.
Kurşun arıyorduk… Barut bulamıyorduk. Elimizde kapsüllü Vincester tüfekleri vardı. Kurşun yerine ceplerimize ufak taşlar dolduruyorduk.
Kadınlar Erkeklerden Güçlü!
O sırada tellallar çıktı:
-Allah’ını seven toplansın, diye haykırıştılar. Kadınlar bizden daha yavuz çıkmışlardı. Topdağı’nın eteğinde birikmişler, yanlarına su, ekmek, balta almışlardı. Düşman Aziziye Tabyası’nın gerisinde toplanmıştı. Kadınlar bize bağırıyorlardı:
Hey gidi erkekler hey!.. Irzımızdan olacağımıza ölürüz be!.. Böyle yaşamaktansa ölmek bin kat iyidir. Siz gitmezseniz Moskof’un üzerine biz hücum edeceğiz!
Aziziye Tabyası’nda mevzi tutan askerlerimiz vardı.
Köse Mehmet’ten, Müdürge’den, Tufanç ve Tasmasor’dan Ermeniler merdivenler getirmişler, kaleye (tabyaya) dayamışlar ve sırtları dönük neferlerimizi süngülemişlerdi. Biz kalenin içine girdiğimiz zaman o manzara ile karşılaştık.
Begim, dış düşman değil ama iç düşman insanın zoruna daha çok gidiyor.
Biz kalenin içine girdiğimiz zaman o manzarayı görmeli idin, bütün neferlerimiz arkadan süngülenmişlerdi, kanlar pıhtılaşmış, kafatasları yarılmıştı.
Topdağı’nın eteğinde mahşeri bir kalabalık hâsıl olmuştu. Allah’ını, dinini, memleketini seven eline bir bıçak, keser, balta geçirmiş; oraya gelmişti. Kadınlar bar bar bağırıyorlardı:
-Haydin erler, hücum edin, korkuyorsanız önden biz gidelim! Bakın biz kadınlığımız ile cesuruz.
Şafağın sökmesine iki saat vardı. Aziziye Tabyası’nı işgal eden düşman, kaleden kurşun atıyordu. Kaptan Paşa, tabyadaki askerlerin Ermeniler tarafından şehit edildiğinin farkında değildi. Ortaya yağlı paçavra attırdı.
Hücum Başlıyor:
Ortalık birdenbire aydınlandı. Baktık, ortada ne düşman vardı ne de bir şey. Onlar kalenin içine sığınmışlardı.
Birdenbire bir ses duyduk:
-Allah’ını seven hücum etsin!..
O sırada Kaptan Paşa bir boru çaldırdı:
-Hepiniz askerlik ettiniz, bir kısmınız sağ cenah, öbür kısmınız da sol cenah olunuz, dedi.
Ben sol tarafa ayrıldım. Kadınların bir kısmı sağa, bir kısmı sola ayrılmıştı.
“Allah Allah” sesleri gökleri tutmuştu. Artık hiçbir şey görmüyorduk. Kaptan Paşa çamur içinde idi: ‘Babalar hücum edin!.. Hücum babalar… Hücum!’ diye haykırıyordu.
Askerleri öyle heyecanlı görünce kadınlar da feryada başladılar:
-Babalar yürüyün, diyorlardı. Aman bey, kadının insanı zorlamasına hiç durulur mu? Artık gözümüz hiçbir şey görmüyordu. Karşıdan yağmur gibi kurşun geliyordu. Sayısız şehit veriyorduk.
Kapının Önünde
Nihayet kapıya geldik, dayandık. Allah’tan olacak, kapıya yüklendik, kol demiri kalktı, daldık içeri…
Artık elimizdeki süngüleri nerelere sokup çıkardığımızın farkında değildik. Hele aslan gibi askerlerimizin kahpece şehit edilmeleri bize çok dokunmuştu. İşte orası mahşere döndü.
Bir aralık gözüm Rus paşasına ilişti. Elinde yamçı, kumanda veriyordu. O sırada onun da üzerine bizim kahraman Topal Gülizar hücum ediyordu. O; kadına aldırış etmiyordu ama Gülizar yerden kocaman bir taş kaldırdı, süngülerin arasından geçti ve Moskof paşasının kafasına vurdu. O da oracığa yıkıldı.
Vanlı Fatma, Ayşe erkekler gibi döğüşüyorlardı. Rusların bir kısmı kaçtı, bir kısmını da orada biz öldürdük. Ermeniler ortadan sırra kadem basmışlardı.
Ertesi günü o dağın eteklerinde çukurlar açtık. Bazı çukura 6, bazılarına 7, bazılarına da 8 şehit yatırdık. Onları kireçledik ve yine kapattık.
O harbe iştirak eden kadınlardan Nene ile Name hâlâ sağdırlar. Oğulları var, onlara bakıyorlar.
Ben ise bir de oğlumu kaybettim. Şimdi onun evde hanımı ile iki yavrusuna bakıyorum. Çocukları mektebe gönderiyorum. Zorum okusunlar, adam olsunlar, ben de hamallık ediyorum.
Artık ihtiyarladım. Yüz yaşına vardım. Ayaklarım eskisi gibi yük çekmiyor.
Bey, ölsem de gam yemem artık! O günleri bir daha milletin görmeyeceğine kanaat ettim.”
Yaşar Baba, uzun ömrünün sonuna kadar hamallık yaparak geçimini sağladı. Doğan Nadi, 6 Şubat 1946’da Cumhuriyet gazetesinde ve aynı yıl Başak dergisinde yayınlanan yazısında, kendisinin Erzurum’a gitmesinden birkaç ay önce, Yaşar Baba’nın vefat ettiğini belirtiyor ve ekliyor: “Taşıdığı bir yükün ağırlığı altında, doğrusu hiç de istenmeyen ve umulmayan bir şekilde can vermiş.”
Aziziye’nin hayatta kalan son kahramanlarından olan Yaşar Baba, 1941 yılında hayata gözlerini yummuştur.